Gå til hovedinnhold

Litterär LUX

Sigrid Combuchen ”Spill – en damroman”, Norstedts 2010 (svensk)

Det er sjeldan ein kjem over böker alla ”Spill”. Dei mellommenneskelege relasjonane er litterär luksus, språkfölelsen sjeldan og det er lett å kaste seg på hylningsbölga som löfter fram Combuchen som ein av vår samtids mest avanserte forfattarar, stilistisk, teknisk og tematisk. Dama bedriv litterär utklassing. Hennar tematikk er kvinneroller, gode historiske skildringar, konflikter, mannsroller, yrke og utdanning, rolla som mor. I fascinerande miljömessig konstekst får ein presentert ein karakter bygd rundt konflikter og valg. Har ein kasta vekk livet eller tatt dei valga ein kunne?

Den er så beint fram jävlig god at du får frysningar på ryggen, men dette er inga Linda Olsson-bok for deg som vil skru av hjernen. Her forflyttar vi oss mellom ulike tidsepokar, fiktive og relle personar, ein fortellar som sjölv er oppdikta, brevvekslingar og ein fiktiv roman. Men komposisjonen sit som eit skot. Det er tidvis komplisert, men ambisiös litteratur skal kreve litt av sin lesar. Lydboka kan også anbefalast.


Litterär nytelse

Fleire kvinnelege svenske forfattarar leverer sjelden litterär kvalitet og innlevelse i historiske kvinneromanar med feministisk tilsnitt. Dei briljerer mellom notid og dåtid, fakta og fiksjon, og resultatet er rein litterär nytelse. Ein av desse er Helena Henschen, enda ikkje oversett. För ho döde i januar, rakk ho dessverre berre å gi ut to böker, ”Hon älskade” (2004) og ”I skuggan av ett brott” (2008). ”Hon älskade” handlar om Signe Thiel, rikmannsdottera frå Stockholm som ferdast i kretsen rundt Ellen Key og hadde eit livslangt forhold til den tyske (og gifte) hjerneforskaren Oskar Vogt. Thiel var Henschens farmor.

”I skuggan av ett brott” tar for seg eit av dei mest oppsiktsvekkande morda i svensk historie, ”De Sydowska morden”, drapet på politikaren Hjalmar von Sydow og hans to tjenestejenter i Stockholm i 1932. Vi fölger Hjalmars son og drapsmann, Fredrik, og hans kjäreste, den vakre Sofie, som Fredrik også tek livet av. Den drepte Hjalmar var Henschens morfar. Felles for begge Henschens böker er fascinerande karakterar og sterk evne til skildring av mellommenneskelege relasjonar basert på fakta versus fiksjon. Henschen har ei sjeldan litterär finkjensle, noko som gjer bökene til komplette lesaropplevingar for ein kresen lesar. Her er det ingenting som manglar. Henschen bör klonast, snarast.

Dama til Strindberg

Lena Einhorns bok ”Siri”, Norstedts 2011. ”Mamma, jag är inte skapad för ett stilla hem med frid och rosendoft. Jag behöver strid för att bli lycklig”. Siri von Essen skilde seg for å leve saman med August Strindberg, men alt gjekk ikkje heilt etter planen.

Filmskapar og skribent Lena Einhorn hoppar i ”Siri” mellom to tidsepokar, parets möte i 1875 og deira skillsmisseforhandlingar i 1890, mellon den unge forelska August som ville ha eit likestilt forhold, og den eldre August, paranoid og omvandla til kvinnehatar av rein irritasjon over den litteräre konkurrenten Henrik Ibsen. Vi möter Siri når ho förste gong inviterer August heim til seg, maken og dottera, og når ho seinare söker seg bort med dei tre barna ho fekk med Strindberg. Strindberg er ein usexy, uvaksen dud med tynt hår og enorme karriereambisjonar, medan Siri er den vakre, gifta kvinna som mot alle odds får jobb som skodespelar ved teateret i Stockholm. Ei bok om frilynt liv, og korleis frilynt liv kan krasje.

Populære innlegg fra denne bloggen

Når den døde bestemora di spring etter deg på alle fire

Igår las eg den første barneboka eg har lese på lenge. Den handla om eit spøkelse, trudde eg, men det viste seg at det var eit romvesen. Det handla rett og slett om eit romvesen som sat fast i eit romskip nedi jorda under ei gran ute i skogen etter å ha krasja i ein skogbrann. Det vart heile tida hinta til at dette skumle sat fast, så eg tenkte det var ein vampyr som sat fast i ei kiste (Den vesle vampyren), eller eit lik eller noko som var levande begravd (murt inn i veggen). Så eg sat da å vente på ein vampyr, ein varulv eller eit realt spøkelse. Potensielt ein kjekk Twilight-type. Men no kjem det verste av alt (Eksorsisten). Vesenet tar knekken på bestemora medan jenta ser på. Bestemora slenger seg hit og dit i senga og blod renner og hovud sprekk. Og så kryp vesenet inn i den døde bestemora til hovedpersonen og får denne døde bestemorskroppen til å drive å springe etter hovedpersonen. Det er det verste eg har lese på lenge. Beinpiper og innmat og blod og springande døde bestemødre

Villsauliv på Værlandet

Brenning av lynghei. Ny næringsrik lyng kjem opp og blir fine beite. Her går sauene ute året rundt.

Bønder er meir nyttige enn skribentar

Eg ser at frilansjournalistane Marit Bendz og Heidi Hattestein frå Førde har fått utmerkelsen "Årets frilansere" Eg gratulerer. Då eg såg på Bendz sine bilder på sida hennar Skrifta og veggen , fann eg dette sitatet: "Den som rydder mark, gjør menneskeheten en større tjeneste enn alle Europas skriblere", Voltaire. Eg og ein skribentkompis sat nett idag å diskuterte nettopp dette. I sommar var det nemleg ein bonde som gjorde eit stort poeng, det ut av at han forvalta fleire millionar (ni) kroner enn meg. Han var visstnok ein betre og meir nyttig, meir hardtarbeidande og ærleg samfunnsborgar enn meg (kva er dette slags argumentasjon?), og eg sat å høyrde på og tenkte omtrent dette: gi faen i å dynge meg ned i dine mindreverdighetskomplekser. Eg tjener mine penger til livets opphald, du dine. Eg har valgt min måte å gjere det på, du har valgt din. Det er ikkje min feil at du må springe frå fem om morgonen til tolv om natta kvar dag heile året. At du spring på denn