torsdag, juli 10, 2014

Denne bloggen er nedlagd

Gode lesar. Denne bloggen er nedlagd. Eg vil etterkvart, kanskje, eller kanskje ikkje, opprette ein ny blogg. I mellomtida kan du fölge meg på instagram, anneviken_animaldoctor, eller Facebook.

onsdag, desember 04, 2013

Med døden på jobb. Farlege dyresjukdommar, dramatiske følger.


 I følge FN er 75 prosent av patogenene (virus, bakterier, sopp) som har dukka opp siste tiåret, zoonosar, altså sjukdomar som smittar mellom dyr og menneske.

Eg havna som veterinær høsten 2011 oppi det størte miltbrannsutbrotet i Sverige etter andre verdskrig. Miltbrann, eller Anthrax, er ein zoonose, det vil sei ein sjukdom som smittar frå dyr til menneske. Eg trakk på meg verneutstyr og masker, og gjekk inn mellom stinkande kadaver for å leite etter ukoagulert blod og mangel på likstivheit, to av kjenneteikna ved miltbrannsdaude dyr. Aguer og tarm er hakka ut av ravnar, det renn blod. I blodet kan det finnast dødelege sporar. Eg kan sjølv bli sjuk. Det er uhyggelig og kan faktisk vere livsfarleg. 



Les om miltbrann i Norge.

Under ein sermoni i Roma erklærte FN Rinderpest, eller kvegpest, som offisielt utrydda.  Kvegpest spreidde seg med kveg som vart frakta med militæret og via handel med levande dyr. Den industrielle revolusjonen med oppfinninga av dampmaskina førte til at ein kunne sende levende kveg over store avstander med jernbane og skip. Konsekvensene var katastrofale, og fra 1857 til 1866 blei Europa nesten ribba for storfe. Gjennom heile historia har den ført med seg død og fordervelse.

Kvegpest (cattle plague) er ein dyresjukdom. Den rammar ikkje menneske. Men dør dyr, dør folk og i store delar av verda er dette framleis røynda.

Det er sjeldan ein ser utbrot som miltbrannsutbrotet i Sverige i 2011 på nært hald. Å bekjempe ein slik sjukdom i felt krev ei rekke tid- og kostnadskrevande sikringstiltak, blant anna vaksinering, obduksjonar, prøvetaking og sikring av smitteramma områder. Desse tiltaka er i stor grad usynlege for allmennheita. Det same er andre omfattande tiltak som vert igangsett for å utelate blant anna mistanke om Blåtunge, Munn og klauvsjuke, eller for å hindre at desse spreier seg. Sjukdomar som knapt plagar oss i Norden, men som er omfattande problem i ei rekke fattige land.

Mange ville blitt overraska om dei visste kor store ressursar som kvar dag vert brukt for å spare samfunnet for dei enorme kostnadene utbrot medfører. Å bekjempe smittsame sjukdommar er ekstremt ressurskrevande, og i front står ofte veterinærar. Æra for kvegpestens fall tilhøyrer stordyrveterinærar som bekjempa sjukdomen ute i felt, ofte i krigsherja områder.

Årsaka til utbrotet i Sverige er ei miltbrannsgrav der miltbrannsdaude storfe blei greve ned fleire tiår tilbake. Grunna gravearbeid vart grava gjenopna, bakterien kom til overflata og beitedyr fekk den i seg via graset. Brått låg dei daude.

Bakterien kapslar seg inn og kan antagelegvis overleve i hundrevis av år i rett jordsmon. Difor skal alle miltbrannskadaver destruerast. Om ein opnar det, spreier bakteriene seg. Vi kan puste dei inn og bli sjuke.

Men ikkje land er like bortkjemt med beskyttelsesutstyr som oss. Difor ser ein miltbrann blant kastelause Dalits som opnar og flår sjølvdauda storfe for høgare kastar i India. På denne måten påverkar tradisjonar utbreiinga av farlege zoonoser. Det er fleire blant dei kastelause enn blant presekasten som vert sjuke. Zoonoser er ein beteiknelse på sjukdom som smittar mellom dyr og menneske.

På verdsbasis dør eit ukjent antal menneske av miltbrann. Den finst på FN si liste over neglected zoonotic diseases, altså forsømte eller oversette sjukdomar som smittar mellom dyr og menneske. Desse rammar i størst grad fattige i områder utan helsestell og diagnostisk utstyr, og vi kjenner difor ikkje til utbreiinga.

For å bekjempe sjukdommane krevs samarbeid mellom humanmedisin og veterinærar. Vi snakkar om one health, også omtalt som medisin for det 21.århundre. One health ei tilnærming som inkluderer både humanmedisinske og veterinærmedisinske aspekt, gjerne også antropologiske då endra matvanar, levesett og landbruksstruktur fører til endra smittevegar. På lista over oversette sjukdommar finn ein blant anna rabies, samt tuberkulose hos ku.

Men desse sjukdommane rammar ikkje berre fattige land. Tuberkulose er eit omfattande problem blant storfe i Storbritannia, og i 2009 kosta kampen mot sjukdomen britiske skattebetalarar 87 millionar pund.  I 2009 var over ni prosent av alle storfebesetningar i Nord Irland infiserte mot 6,87 prosent i England. Sjukdomen fører til omfattande tiltak og restriksjonar på forflytting av storfe mellom gardar. Det fører til store økonomiske tap. Dessutan er sjukdomen ein zoonose. Menneske kan bli sjuke, men få blir det i Storbritannia idag då melka er pastorisert. 

På verdsbasis finst det idag inga oversikt over kor mange som vert smitta av kyr med tuberkolose, eller «Mycobacterium Bovis», som bakterien heiter.

Utryddinga av kvegpest er ein milepæle. Ei lang rekke sjukdomar gjenstår å få bukt med. Dør dyr, dør folk. I følge FN er 75 prosent av patogenene (virus, bakterier, sopp) som har dukka opp siste tiåret, zoonoser, altså sjukdomar som smittar mellom dyr og menneske.

Anne Viken
veterinær,

torsdag, november 21, 2013

Hestebøker - hestebokserie - spenningsbøker - serien om Elise!

Digger du hest? Eller rett og slett berre glad i spenningsbøker?


NY bok i serien om Elise kjem ut i april! Følg med! instagram anneviken_animaldoctor #eliseserie

Iluso, sprett og hopp. Foto: Birte


Iluso, hesten til Birte, er offisiell Elisehest!

Elise er ein ny hestebokserie for ekte hestejenter. TO 
bøker er ute, og ei bok kommer til påske 2014! Og det 
blir fleire også, så det blir ein heil serie Elise-bøker til 
slutt!

Eg er veterinær, og bruker mine eigne, ekte hestepasientar og historier i bøkene. Dei er faktisk basert på ein ekte
dyrlegepraksis med hest! Du kan altså lære ein heil del nytt.

Bestill "Elise og mysteriet på hesteklinikken" i ebok. 
Klikk her og last ned, les på lesebrett eller android. 
Du kan også lese den på Kindle.

Om du ikkje må lese bok ein først? Nei, bøkene kan lesast i
den rekkefølgen du vil.

"Elise og mysteriet med dei døde hestane" kan du bestille i
pocket. Klikk her og bestill. Den er heilt utsolgt i hardback,
utanom kanskje hos nokre få bokbutikkar som har eit par igjen.


Her er boktraileren. Vi hadde med fleire hestar, akkurat som i bøkene: svarte og kvite. Under videoen kan du lese meir om bøkene.




Om bøkene passar for deg? Ja, om du liker hest passer den for
alle frå ti til nitti. Den leses faktisk mest av tenåringar, og eg vil
sei den passar frå ti år og oppover. Det er til og med veldig
mange voksne som les desse bøkene :)

Her er ein fanvideo to jenter laga til instagram. Følg meg gjerne
på insta anneviken1 #eliseserie. Det er ganske kult når folk lager
fanvideos.

Du kan også sjekke ut kva andre folk seier om bøkene,
for eksempel hest.no.


HORZE sel også Elise, men berre i butikk. Ikkje nett. Og den finst også i vanlege bokbutikkar. Spør etter den om dei 
ikkje har den inne.



Vil du lese i bøkene med ein gong? No prob. Kapittel ein i bok to ligg her. 


 

Og vil du lese kapittel ein i bok ein også? Versågod!




Følg gjerne mi veterinær-side på Facebook om du er interessert i hest og andre dyr.






onsdag, november 20, 2013

Følg ny Facebook-side og instagram.

Hei alle lesarar.

Etter mange år i aktiv drift er denne bloggen no under avvikling og ei ny webside vil bli lansert. I mellomtida kan de følge mi side på Facebook: Veterinær Anne Viken.

På denne nye like-sida kjem eg til å dele praktiske råd og erfaringar, dele artiklar som eg skriv på aktuelle tema og problemstillingar knytt til hald av husdyr, samt artiklar av andre på aktuelle tema. For eksempel når skal ein avlive hesten? Bør ein importere gatehundar? Antibiotikaresistens ute i praksis. Eg bruker også eigne felterfaringar og fotos. Konseptet vil bli utvikla etterkvart.

Fjordingen Bols tilhøyrer Birthe, og er ein ekte instagramhest!
KOMMENTARAR HOS HEST.NO

Startar no som kommentarskribent hos hest.no. Du kan lese meir om det her: Vi sier våre meninger. Les også første kommentar med tema avling. Kommentarane vil bli publisert kvar fredag framover, klokka 13.30 på hest.no, så heng på! Dei vil også bli lagt ut på Facebook-sida. 

Du kan også følge meg på instagram: anneviken1 eller Twitter: anneviken.

Og i 2014 kjem det ny ELISE-bok i hestebokserien min basert på ekte dyrlegepraksis! Bok to Elise og mysteriet på hesteklinikken er no ute i EBOK. Sjekk ut eboka, sjå youtube-traileren og les om serien. 




søndag, oktober 27, 2013

Ted Talks: kylling til industrifisk og tidleg død pga dårleg kosthold.

Videoen er virkelig verdt å kikke på. Kva meiner du om at fiskeindustri mater fisken med kylling?



Barn vil leve ti år kortare enn sine foreldre grunna dårleg kosthold som igjen fører til helseproblem og og overvekt.



Finn fleire Ted Talks her. Chew on this er ein serie foredrag med fokus på mat og matproduksjon. Den finn du også på Netflix.



tirsdag, oktober 22, 2013

Korleis få sosiale og tamme kattar og kaninar, enkle triks

Vil du ha ein tam kanin eller sosial katt?

Der finst nokre utruleg enkle knep. Nokre trur at ein må løfte, bære, klappe og stryke for å temme dyr. Dette er feil. Ofte er det heilt omvendte metodar som hjelper.

Korleis få ein tillitsfull og grei katt:

Metoden er ganske enkel. Lat katt vere katt. Lat den kome og gå som den vil, den kjem til deg når den vil og den går når den vil. Ikkje spring etter den, løft den opp og tvangskos den. Ingen liker tvangskosing, særleg ikkje katt.

Korleis bygger dette tillit mellom deg og katten? Jo, det er ganske enkelt. Katten lærer seg at du lar den vere i fred. Den slepp stresse og tenke på at du snart kjem og tar den opp, avbryt den i kattevasken eller skal klappe og stryke. Å vente på at slike ting skal skje, stressar katten. Difor: lat vere. Lat katten kome til deg når den vil. Etterkvart vil katten lære at den får gå i fred, du respekterer den og den vil stole på deg, slappe av og trives i ditt nærvær. Ganske enkel måte å skape trivsel for katt på, eller kva? Du vil få ein sosial katt som oppsøker deg og veit at du ikkje plager og klenger på den.

Eg skal ta eit eksempel. Ein gong passa eg ein katt i to veker. Eigarane sa at den var litt hissig, så eg måtte passe meg. Ok, tenkte eg. I to veker oversåg eg katten. Kva skjedde? Jo, katten begynte å kome til meg, sitte inntil meg, på fanget mitt og ved sida av meg. Der sat den og kosa seg. Så gjekk den når den ville. Etter to veker kom eigarane heim. Dei spurde: kva har du gjort med katten? Den har blitt sosial? Eg sa: late den vere katt. Etter dette har desse eigarane lete katten vere katt, og har i dag ein snill og sosial katt, ikkje det minste hissig. Det handlar om å behandle katten på katten sine premiss.

Korleis få ein tillitsfull kanin:

Kanin er eit byttedyr. For ein kanin er det å bli halden fast eller løfta noko farleg og truande. Difor: ikkje løft og hald fast ein kanin. Så korleis skal du temme kanin? Temming handlar om å bygge tillit, konstruktiv og positiv tillit, ikkje om kontroll.

Du let enkelt og greit kaninen få gjere som den vil. Springe rundt, kanin skal ikkje sitte i bur, og når du vil prate med kaninen, strekk fram urter eller høy til den og lat den kome og ta det. Etterkvart blir kaninen meir tillitsfull. Aldri ta på kaninen når den kjem, ikkje fang den, ikkje hald den fast. Berre lat den ete. Den vil då lære at du er til å stole på og ikkje skremmer den. Etterkvart kan du helse på kaninen, slik kaninar sjølv gjer, ved å stryke den mot nasen med ein finger. Når du har bygd opp tillitsforholdet til kaninen, og den har lært at du ikkje plager den med løfting og bæring, får du gjerne lov å stryke den på ryggen. Då stoler kaninen på deg. Den veit at du ikkje vil ta den og halde den fast.

Slik skaper du ein sosial og trygg kanin som vil opphalde seg i nærleiken av deg. Kanskje hoppar den til og med opp på fanget ditt. Men du skal framleis ikkje løfte og bære den utanom om du er heilt nødt. Respekter kaninen, og den vil bli tam og sosial.

Tenk også over dette når du er på besøksgardar. Kaninar passar svært dårleg inn på slike stader. Vis hensyn til kaninen og lat den få fred. Gi gjerne beskjed til andre du kjenner om at kaninar vert stressa av løfting og bæring.

Kaninar skal heller aldri stå ute vinterstid. Dei kan få store frostskader og beinskjørhet. Det er ei myte at kaninar kan vere ute heile vinteren i bur. 

Ei historie om temming av påfugl.

Eg har påfuglar. Det har eg hatt sidan eg var lita. Det er nokre som seier at påfuglar er redde og usosiale, men det er feil. Mine er rolege og sosiale. Og korleis har eg temma dei? Jo, ganske enkelt: ved å la dei gå i fred. Påfuglane lærer då at eg ikkje fangar dei, ikkje jagar dei og ikkje løftar dei opp. Dei stoler på meg, og dermed kan dei opphalde seg nær meg utan å vere redde for kva som kan skje. Det skjer nemleg ingenting. Eg let dei gå i fred. På denne måten har påfuglane blitt kjempetamme og menneskekjære. Dei oppfatter nemleg ikkje menneske som ei plage. Menneske har aldri plaga dei.

Så slik kan du altså temme dyr. Ved å la dei få fred og bygge tillit til deg. Dyret vil då lære at du er påliteleg og grei, og på denne måten respekterer du også dyret som individ og skaper god dyrevelferd og trivsel rundt deg.

Veterinær Anne Viken