25. des. 2011

Stem på digital superheltinne !

Kven av desse ti meiner du er digital superheltinne, via skriverier og nettmedier?

Følg denne linken og stem (gjerne på meg som er kandidat 1;)

Framleis god jul!

21. des. 2011

Industriell søppelkalkun - festmat?

Når ein veit korleis produksjonen går føre seg, er det vanskeleg å forstå korleis kalkun kan kallast festmat.

Trykt som kronikk i Bergens Tidende 21.desember 2011.

Jula er rundt hjørnet, og hos mange står kalkun på festmenyen. Då NRKs Forbrukerinspektørene laga programmet «Egg og kylling» om fjørfeproduksjon i Norge (12. oktober), sleppte ikkje journalistane inn på Nortura sitt slakterianlegg. Vi kan spekulere i årsakene, men noko veit vi: Slakterianlegg i Norge manglar slakteriutstyr som er tilpassa storleiken på kyllingane. Mange kyllingar, etter bedøving, passerer knivane utan å få halsen avskoren, altså utan å bli avliva.

Enkelte slakteri har hatt fritak frå slakteriforskrifter slik at kyllingane i praksis vart slakta levande, utan bedøving. Når vi veit dette, er det tryggast å stenge dørene og servere forklaringar om at slakting er eit sterkt syn som ikkje passar seg på tv. Vi veit at kyllingtransportane til Nortura køyrer utan varme på om vinteren (for å spare pengar) og utan godkjende lufteanlegg sommarstid (for å spare pengar), noko som gjer at fjørfeet anten frys i hel under vegs eller blir kvelte medan bilane ventar på å lesse av ved slakteria.

Er banda mellom næring og tilsyn for nære? Det er ikkje alt som lyser på middagsbordet som toler tv-kameras søkelys.


På sine nettsider skriv Nortura dette: «- fra råvarer til merkevarer. Norges ledende aktør innen kjøtt og egg. Vi leverer landets fremste merkevarer. Nortura er en garantist for at forbrukeren får et mangfold av kvalitetsprodukter med likeverdige tilbud i hele landet».

Merk deg «landets fremste merkevare». Slagord og biletbruk er heftig nytta for å skape historier om produkta dei ønskjer å selgje deg, men slagorda i marknadsføringa av norske fjørfe kunne vel knapt vore lengre frå røynda.

Det folk vil ha: Landbruksminister Lars Peder Brekk (Sp) sa på eit møte i Småbrukarlaget tidleg i november, at det er avgjerande for landbruket å levere det forbrukarane vil ha: «Vi er heilt avhengig av å ha eit godt forhold til forbrukarane. Forbrukarane vil ikkje finne seg i at vi politikarar skal bestemme kva folk skal ha på tallerkenen», sa Brekk til landsmøteutsendingane. (Nationen 5. november 2011). Brekk snakka vidare om at legitimiteten til bøndene avheng av at ein leverer det forbrukarane etterspør.

Spørsmål: Vil norsk fjørfe behalde sin legitimitet om forbrukarane visste meir om korleis produksjonen går føre seg? Er fjørfeproduksjonen slik den går føre seg i dag, det forbrukarane vil ha?

Fakta: Fjørfe i Norge er ikkje friske dyr som ville sprunge rundt på tunet med kyllingar om dei fekk lov. Det er dyr som er avla opp for eit liv på betong.

Kalkunar: greier ikkje pare seg naturleg fordi dei er for feite. I naturen utan evne til formeiring, og med store, unaturlege kroppar, ville dei effektivt utrydda seg sjølv. Grunna overvekt slit dei med hofteleddsproblem. Det er difor kalkunar i fangenskap verkar svært rolege. Dei har for vondt til å røre seg.

«Kalkunar sliter med halthet og sirkulasjonsforstyrrelser. Helseproblemene skyldes den hurtige veksten, som nesten er fordoblet i løpet av de siste 25 år. Verken hjerte-/karsystemet eller skjelett- og seneapparatet utvikles proporsjonalt med kroppsstørrelse og -tyngde. Ein periode på 1990-tallet oppsto omfattende problemer med at kalkunenes hud revnet på grunn av forets sammensetning. Det benyttes kunstig inseminasjon, da fuglene ikke er i stand til å pare seg naturlig». (Kilde St.meld. nr. 12 (2002-2003) Om dyrehold og dyrevelferd).

Spørsmål: Korleis kan ein kalle kalkun produsert på denne måten for festmat?

Reklamen: «Prior har produkter av kylling, kalkun og egg. Med den nye visjonen ‘Gjør livet lysere’ tilbyr vi deg sunn og trygg mat som vil gi forbrukerne gode matopplevelser, og være tilpasset den moderne forbruker. Prior skal gjøre livet enda lysere på alle norske fest- og kjøkkenbord». (Prior, www.nortura.no)

Industrielle verpehøns.
Verpehøns kan ikkje lenger ruge. Rugeeigenskapen er bortavla fordi høner som ruger, tar ein verpepause, ergo må eigenskapen bort. Å ta verpepause er uøkonomisk i ein industri der eitt egg skal leggast kvar dag, året rundt. Hønene sit fjørlause i bur, eller oppvarma hallar, ingen av alternativa særleg hensiktsmessige med tanke på dyrevelferd.

Om dyrevelferd skriv Nortura: «gjennom mange år har (det) vært stort fokus på dyrehelse i Norge. Både gjennom avlsarbeid og annet forskningsarbeid, samt aktiv deltagelse og ønske om forbedring ute hos produsentene.»

Broilerkyllingar: toler ikkje fri mattilgang, evne til matregulering er øydelagd gjennom avl. Ein har avla fram dyr som berre toler å ete førti prosent av det dei hadde sett til livs om dei fekk fri tilgang til mat. Grunna matrestriksjonane går dei konstant svoltne. Det er desse kyllingane som skal, ifølge Prior, «lyse opp» ditt middagsbord.

Etterlysing: bevisste forbrukarar. Men ein høyrer sjeldan frå forbrukarane. Forteljingane om norsk fjørfeproduksjon si fortreffelegheit er vel det nærmaste ein kjem indoktrinering. Der finst ulike forklaringar: Forbrukarane føler seg makteslause, dei trur på historiene om fjørfenæringa eller dei bryr seg ikkje.
Eventuelt manglar dei informasjon. Det er så vasstette skott mellom næringar og forbrukar at ein nesten må vere dyrlege for å få innsikt i kva som går føre seg.

Problem: Det er vanskeleg for forbrukar å stille krav når forbrukar ikkje får tilgang til informasjon om kva som skjer i næringane.

Fakta: Prognosene for 2011 viser at cirka halvparten av kraftfôret vi nyttar i Norge i år, vil vere importert. Totalt 900. 000 tonn. (Kilde: SLF og NILF). Norge beslaglegg 2,5 millionar dekar mark utanfor Noregs grenser for produksjon av kraftfôr. Kraftfôrproduksjonen er driven av, og prisane haldne nede, ved bruk av sosial dumping.


Fjørfenæringa baserer seg eine og aleine på kraftfôr som mat. Kvitt kjøt som kjem frå kraftfôretande fjørfe er ikkje betre for helsa di enn raudt. Det er kvitt kjøt frå fjørfe på naturleg grasdiett som er helsefremjande, men dette forskingsfunnet er for mange ein godt bevart hemmelegheit. Kanskje ikkje utan grunn all den tid eit krav om grasbasert fjørfeproduksjon ville slå beina under næringa slik den er i dag.

I den framlagde landbruksmeldinga ser det ut til at fjørfenæringa vil halde fram som den stevnar. Sidan forbrukaren etterspør fjørfe, vil det bli det dei får. Under dekke av at utgiftene må haldast nede, vil produksjonsforholda forbli som dei er.

Etterpå vil forbrukaren få skulda. Fjørfenæringa produserer trass alt berre det folk vil ha. Metodane dei brukar, eller etikken, er i følge næringa gode nok. Men vi er etter kvart ganske mange som ikkje ønskjer å ete søppelkjøt frå sjuke dyr på nyttårsafta.

Spørsmålet eg stiller meg er dette: Kan norske industrikalkunar kallast for festmat?

18. des. 2011

15. des. 2011

Nisselue i bedehusland

Da eg var lita og solgte julehefte for Norsk Barneblad før jul, fekk eg eit lengre foredrag av to eldre bedehuskvinner. Dei prenta meg inn i skallen at jula handlla ikkje om nissar, troll og smørbukk, men om bibelen sin bodskap. 

Her i bedehusland blir muligens nisseluene sett på med like stor skepsis som i enkelte muslimske kretsar. Du skal danse rundt juletreet som var det det siste du gjorde, men plukk av deg nisselua, for guds skuld.

Eit av mine favorittsitat frå bedehusland er dette: "på søndagsskolen var stemningen like kjærlig som på massemorderes minglefest".

Fritt etter ein engelsk tv-serie om ein pastor som skal omvende ein haug med ekskristne.

8. des. 2011

Tomas Espedals forfattarskap er rått. Kvifor har eg ikkje oppdaga denne mannen før?

Det måtte ein kulturkjerringdebatt og ein Bragepris til før eg kom på å lese Tomas Espedal. Først denne veka las eg hans nyaste, imot naturen.



Så las eg på raude rappen imot kunsten. No har eg lese biografi, og gitt meg i kast med dagbok. Det er ei skandale at mannen ikkje har skrive meir enn tolv bøker. Snart har eg lese alle. Det er alltid trist når det simpelten ikkje finst fleire bøker att å lese av ein nyoppdaga forfattar.

Eg siterer Sigmund Jensen om Brev (et forsøk) i Stavanger Aftenblad:

"Det er komplett ubegripelig at skjønnlitteratur av en så høy kvalitet som det Espedal gang på gang leverer, ikke skal kunne nå et bredere publikum"

Espedal beskriv det indre gjennom ytre hendingar. Det er avansert kunst. Og det er rå litteratur. LES!


3. des. 2011

Vi blir jo det vi et, blir det sagt. Altså blir vi sjuk kylling med bukbetennelse og bein som knekker som fyrstikker

Landbruksmeldinga: «Matsikkerhet er til stede når alle mennesker til enhver tid har fysisk og økonomisk tilgang til nok og trygg mat, for et fullgodt kosthold som møter deres ernæringsmessige behov og matvarepreferanser som grunnlag for et aktivt liv med god helse.» Men får vi god helse av å ete dyr som har dårlig helse og dårlig velferd??? Vi blir jo det vi et, blir det sagt. Altså blir vi sjuk kylling med bukbetennelse og bein som knekker som fyrstikker. Eh kult.


28. nov. 2011

Magisk vikingepos om møte mellom norrøne menn og Afrika

Det er noko skummelt magisk over Havjervens segling innover i det djupaste av Afrika. Så skummelt magisk at ein ser seg litt ekstra om etter skuggar på kvelden. Er det peisen som slår gneistrar? Eller er det nokon andre her... Ånder? Ute er det storm. Det passar dårleg når ein les Hard er mitt lands lov. Det vert enda skumlare. Mørket heng tungt over vikingskipet på veg frå Roma, nedover Afrikas kyst, innover i jungelen. Over vikingane som i veker vandrar over stepper, høgsletter og gjennom jungel.

Samlaget omtaler boka som "eventyrleg", men det er feil. Ordet er magisk vikingepos. Cathrine Krøger meiner språket er arkaisk, men det er det ikkje. Språket er eit verk verdig. Skildringane inngåande, innlevelsen sterk. Ordbildet er ein vesentleg del av denne forteljinga frå det svartaste av Afrika der over hundre norrøne viktingar slit seg fram. På jakt etter gull? På jakt etter hemn?


Hard er mitt lands lov er eit verk i ordets rette forstand. Eit verk som vassar i kunnskap, detaljar, små stikkhistorier som via omvegar blir vesentlege. Ulvejakt på Grønland, løvejakt i Afrika, falske tolkar, drap og innvollar. Magi og gamle gudar, løver som jagar bøflar, verda sett frå ville dyrs perspektiv.
Lat magien heller henge i lufta.

26. nov. 2011

Talent for lykke

Det har blitt gitt ut ei rekke bøker om korleis skrive god litteratur. Kast dei i peisen. Les Ari Behns "Talent for lykke", ei lærebok i litterær briljanse. Dra ditt visakort i nærmaste bokhandel. Les den så tre gonger.


Veterinærar i samfunnsdebatten

Veterinærar er ei faggruppe som er så og sei usynleg i norsk samfunnsdebatt. Kvifor er det slik? Ikkje godt å sei. Synd er det uansett då faggruppa har mykje relevant informasjon å kome med.

No har studentar ved Norges Veterinærhøgskule tenkt å gjere noko med saka. Dei har starta Fagpolitisk Forum som arrangerer livedebattar med panel og publikum ved NVH, opent for alle. Blant tema som står på planen er hundeavl (forje møte), kyllingproduksjon og tja, kanskje også: dei tause veterinærane.

Sjekk ut deira Facebook-gruppe og følg med.


25. nov. 2011

Kvinner må no ta ansvar for at menn ikkje kan te seg. For nokre menn vi har i dette landet!

Ber kvinner drikke mindre.

Kvinner skal drikke mindre fordi menn ikkje greier å te seg som folk.

Kva blir det neste? At kvinner må läre menn å snakke, drikke av kopp og kle på seg? Kanskje vi må läre dei å bruke såpe, sjå skilnad på högre og venstre sko, samt ikkje pisse på golvet også? Ting som er på samme basic nivå som at ein faktisk ikkje overfaller kvinner på open gate.

Er virkelig menn så dumme som politiet vil ha det til? At dei ikkje greier forhalde seg til alkoholpåverka kvinner utan å forgripe seg? Det er litt av nokre menn vi sliter med i dette landet, gitt. Om vi skal tru politiet i Drammen.

Menn som overfaller kvinner, er ikkje menn. Dei er scum.

Trygg helg.

24. nov. 2011

23. nov. 2011

Marit Eikemo, Samtale ventar

Bokanbefaling. Marit Eikemo skriv latterleg bra og posisjonerer seg som ein av dei mest interessante kvinnelege forfattarane i Norge. Skreiv eg kvinneleg? Ja, for eg er mest begeistra for kvinner som skriv om andre kvinner. Som eksempelvis Ebba Haslund og Vigdis Hjorth, eller på svensk Sara Stridsberg og Sigrid Combuchen, eller for den del Helena Henschen, ein personleg favoritt, men Henschens sjanger er ein miks av fiksjon og dokumentar. Og når eg les Eikemo tenker eg at vi har faktisk like gode forfattarar på norsk. Eikemo er langt betre enn Hjorth. Der Hjorth mister grepet om lesaren, held Eikemo grepet med suveren språkføring. Det er noko solid over Eikemos språk. Det er kort sagt godt. Ikkje ein einaste gong treng ein irritere seg over dårlege formuleringar.




Første boka til Eikemo, Mellom oss sagt, minnar om Samtale ventar. I begge bøkene finn ein kvinner på tretti pluss, utan mann, utan familie, som jaktar på nærheit og anekjennelse, gjerne hos ekskjærestar eller menn dei tilfeldig møter. Ingen av desse mennene vil ha dei, og kvinnene snublar vidare. I Mellom oss sagt ordnar mykje seg. Det går ikkje like bra i Samtale ventar.

Eg vil påstå begge bøkene kretsar rundt same tema, men med vidt forskjellege innfallsvinklar, og eg tippar Eikemo kan skrive enda ei bok om same tema, og enda ei, utan å gå tom for stoff, settingar, situasjonar og karakterar: søken etter nærleik og anerkjennelse. Eikemo skriver jævlig bra, ironisk, bestialsk, rått og direkte. Her er det krydra med små scener, handling og karakterar med djupne, og av ein eller annan grunn er Eikemo sin måte å framstille det heile på, alltid interessant. Mykje ligg i språket. Det er presist, ingenting overflatisk og settingen er heile tida bestemt av hovedpersonen, Elisabeth Brenner, si oppfatning av røynda. Framstilt med Eikemos språk, blir det bra. Denne historia kunne blitt skikkeleg platt og klein utan Eikemos finurlige, direkte framstilling som munnar ut i ironi, humor, galgenhumor og pinlege scener.


Alle karakterane skil seg frå kvarandre. Dei går ikkje i surr. Til det er dei for interessante, kvar for seg, presentert slik som dei er: gjennom handlingar og dialog, festar dei seg hos lesaren og blir verande. Dei har sine ulike problem, ulike famileforhald og ulike reaksjonsmønster, utanom eit: alle vil dei betru seg til Elisabeth Brenner. Kanskje utanom Christine. Alle går dei inn på margen av eigne liv: tapte arbeidsplassar, alkoholisme, ein mann som aldri er heime, einsemd. Dei utleverer seg til tider voldsomt når Elisabeth forsøker intervjue dei. Skreiv eg Elisabeth? Det føles unaturleg å omtale henne utan etternamn. Årsak: om hovedpersonen sjølv veit vi veldig lite.

Vi veit ho har hatt ein elskar ei helg for ti år sidan, ein abort og at ho har ein leilegheit i Bergen, er uføretrygda journalist og 38 år. Single. Tilsynelatande familielaus. Ingen ringer eller sender sms til Elisabeth Brenner. Vi er veldig nær henne, men på same tid er ho ein ukjent karakter vi aldri blir godt kjende med. Kanksje er det litt av dette som skaper driven i historia: den store avstanden vi har til Elisabeth Brenner gjennom den manglande informasjonen, på same tid som vi har djup tilgang til henne gjennom alle hennar handlingar, tankar og reaksjonar.


Ho er nevrotisk, ekstremt nærverande, impulsiv og har tidvis ganske låg sosial intelligens. Eller er ho berre så stressa og usikker at ho tippar over og ter seg desperat? Ho er kanskje eit menneskeleg vrak, eller berre ekstremt einsam. Ho er kanskje psykisk ustabil, eller ho er berre på randen på grunn av einsemd og miljøet rundt seg. Ho er vanskelig å kjenne seg att i, men på same tid lett å interessere seg for, då vi alle har opplevd enkelte av desse situasjonane. Situasjonar ein kanskje forsøker dekke over, ikkje snakke om, eller forhalde seg til som om det aldri har hendt. Vi fortel iallefall ikkje om det. Men i bokform får vi tilgang til alle Elisabeth Brenners fadeser, indre tankar og følelsar. Ho slepp ikkje unna vårt blikk, og igjen og igjen tenker ein: nei, ikkje gjer det.

Men det er for seint.

Elisabeth Brenner er 38. Ein kan tenke: stakkars, single damer på tretti pluss. Utan ein skikkeleg plan for karrieren, utanfor arbeidslivet og utan mann. Oppfyller ingen av standardkriteria til middelklassens vellukka familieliv. Da eg var tjue tenkte eg på damer på tretti pluss som gjekk på byen og var single, som skikkelig, tja, gamle single damer. Sitte på pub på Bryggen i Bergen og drikke pils, bli med tilfeldige typer heim, ikkje ha fast jobb.

Eikemo presenterer fordommar mot distrikts-Norge, gjennom Elisabeth Brenner og andre karakterar. Kvifor kjem dei, som har så god utdanning, til Einvik for å bu og arbeide? Kva vil dei her? Ho tek opp kaffeproblematikken: alle må stader trur dei blir urbane med ein gong dei aukar kaffeutvalget. Då kan ein le. Eikemo skriv ærleg og redeleg om å vere på bygda. Om ungdomar som vil reise derifrå. Det er ganske greit i grunn, og litt fordomsfullt. Det må vere litt digg å vere fordommsfull mot bygda via ein karakter, tenkte eg då eg las, men så tenkte eg: beklager, Eikemo. Skal ikkje forveksle deg med din hovedkarakter!


Samtale ventar minnar også om Edvard Hoems bok Ave Eva, også den om ein person frå Bergen som kjem til bygda for å leve og arbeide. Det går som det må gå. Bygda tar og bygda gir. Også Ave Eva held deg fast frå side ein til du motstrebande legg den frå deg og den er slutt. Kanskje er det noko fascinerande over bygdas verknad på folk? Det vesle miljøet, alle ser alle og alle er redde for å avvike. Avvik du, blir du eit offer. Desperate handlingar, underlege dialogar, forventa undergang.

Ingen av trådane i Samtale ventar blir nøsta opp. Dei forsvinn i mørket. Ein får heller følelsen av at historia blir avsnørt. Avsnørt som ein svart søppelsekk. Smala inn, attbunden med tape. Ting forsvinn rundt Elisabeth Brenner. Nettverket, husverten, strømmen. Ingenting finst att. Berre mørke. Snart er det jul.

Deilig er jorden,
prektig er Guds himmel,
Skjønn er sjelenes pilgrimsgang!
Gjennom de fagre
riker på jorden
Går vi til paradis med sang

Eg kastar terning seks for Eikemo.

Alle foto og omslag: Samlaget.

19. nov. 2011

Kvifor skal det alltid vere valkar og strekkmerker når kvinner blir framstilt som legitimt naturlege?

Når Marianne Aulie poserer naken, blir folk forbanna. Når Helle Vaagland med sine valgar og flesk poserer uten kler, er det morsomt. Fordi Vaagland liksom er så naturleg. Flesk og valker er naturleg.

No flasher Vestforld Bygdekvinnelag puppa.  Det gjer ingenting å vise fram strekkmerker og valker. Greit nok. Men når skal det bli lov å vise fram pene kroppar utan å bli beskulda for å skape kroppskompeks eller vere kroppsfokusert/ pornografisk? Det er like kroppsfokusert å vise fram rynker, flesk og strekkmerker. Fokuset er jo på kropp. Og kropp uten fleks og strekkmerker er like naturleg som kropp uten.

Bonde og småbrukarlaget meiner for eksempel at den østerikske bondekalendaren er pornografisk. Det kan neppe henge saman med anna enn at det er unge, pene mennesker ein viser fram. Dei er også meir påkledde enn Vestfolk Bygdekvinnelag. Ikkje ein pupp viser. Logikken er: unge, pene lettkledde mennesker er pornografisk. Gamle er det ikkje, sjølv om dei viser meir kropp. Unge er unaturleg, gamle naturleg.

Den naturlege kvinna er kvinna med valkete, falma og feit kropp. Gjerne med litt strekkmerker. Godt brukt. Litt slitt.

Det finst eit stort segment av damer som verken har feite valkar, hengevom, slappe lår og strekkmerker. Dei er også naturlege. Men om dei kaster kleda, er det pornografisk.

Å vere slank og pen er ikkje unaturleg. Ein treng ikkje vere modell for å sjå ut som ein modell. Ein treng  ikkje verken silikon eller personlig trener for å ha ein flott naturleg kropp.

Kvinneidealet i vår tid er merkelig. Det er jo politisk ukorrekt å vise fram naturleg, flott kropp. Det er usunt. Har du ingen valker, bør du faktisk kle på deg. Lat dei tjukke damene kaste kleda. Det skaper ingen kompleks. Det skapar ingen beskuldningar om pornografi. Dei med strekkmerker og valkar etter eit naturleg liv. Vi andre får beholde kleda på. Så får gutta seg ein positiv overaskelse når dei ser korleis naturlege kvinner faktisk ser ut.

18. nov. 2011

Kåringa "Årets unge bonde": eit langt gjesp/ "er det ikkje litt harry at brekk utnevner sine eigne lokalpolitikarar til årets unge bonde"?

Dessverre tyder denne kåringa på at landbruket snakker til koret/ menigheten, ikkje til publikum.

Årets unge bonde er ikkje i tvil om kva som var høgdepunktet i høve kåringa.
– Det var utruleg kjekt å få kome til Brekk sitt kontor i lag med dei andre kandidatane. Det er veldig bra han tek seg tid til oss og høyrer på innspela me har, seier ho. (Nationen 18.november 2011).  Kandidaten heiter Elisabeth Holand (31).


Det er koseprat og enda meir koseprat når Lars Peder Brekk, Mc Donalds og Bygdeungdomslaget kårar årets unge bonde. Juryens leiar er sjølvsagt Brekk. Kanskje ikkje så rart det vert koseprata. Ein har jo, trygt og godt, kåra ein av sine eigne. Ein Sp-politikar. Det er feigt, det har slagside og det framhevar det vi mistenker frå før: her er det lite rom for politisk spekter og nytenkning. Brekk har løfta fram ein av sine trauste våpendragarar. Landbruket er satt lite nytenkande. Ein får ikkje inntrykk av innovasjon, nytenkning og spreke utspel. Ein får inntrykk av at det å vere satt og tradisjonell, er det som av landbruket blir ansett som ungt og lovande. Ein som følger partipisken og som går i opptrakka løyper utan å brøyte nytt.

Men nei, vi er ikkje overraska. Norsk landbruk er ikkje kjent for å tenke nytt. Ei heller har dei mot til å fronte andre enn dei tradisjonelle. Ein vågar ikkje løfte dei fram, og ein  maktar ikkje handtere sine kritikarar med anna enn kontant avvisning.

Kvifor vann ikkje kandidaten Tore Jardar Johannessen Wirgenes? Kanskje fordi han offentleg har meldt seg ut av Bondelaget og kritisert Brekk. Ein slik kandidat vågar ikkje Brekk å kåre. Vi kjenner Brekk. Vi veit han ikkje tåler uenighet eller å bli motsagt. Johannessen Wigrenes som driv med frittgåande grisar og er representant for Miljøpartiet de Grønne, ingen traust Sp-gubbe. Som i intervjuet med Nationen sa at han diggar Svenn Arne Lie. Det kom sjølvsagt ikkje på trykk.

Feigt. Traust. Kjedeleg. Tannlaus. Slik er kåringa av årets tøffel-bonde.

Nei, Johannessen Wirgenes er for spesiell. For nyskapande. For trendy, for eigenrådig og for kritisk til landbrukspolitikken og sittande gubbevelde. Men medan vinnaren bringer med seg gufs frå sekterismen i landbruket, står blant andre Johannessen Wirgenes for nisje og nytenkning.

Forakt for slik feigheit.

Sjekk Brekks svar til mitt spørsmål i Nationens nettmøte med Brekk:

Skapte engasjement (saka Brekk fekk sterk kritikk, Nationen 18.november 2011):

Nokre av spørsmåla skapte spesielt stort engasjement hos ministeren. Viken: «Hvorfor kåret Brekk Årets unge bonde, en senterpartipolitiker? Man mistenker jo ganske raskt at denne kåringen har politiske føringer, samt at den avdekker sneversynet i landbruksdebatten. En våger ikke fremheve de mer utradisjonelle bøndene med andre politiske standpunkt, men heier frem de enige og konvensjonelle, ikke de nytenkende».
Brekk: – Det er ganske utrolig at du på denne måten snakker ned vinneren av Årets unge bonde. Vi har vært mange i juryen, og det har vært fl ere gode kandidater. Jeg kjenner ikke de enkeltes partibakgrunn. Jeg synes at du på et feilaktig grunnlag systematisk omtaler landbruket og matproduksjonen i Norge på en negativ måte. Foreslår at du kobler av autopiloten, svara Brekk."

Brekk svarer ikkje på min kritikk, men går på defansiven. Svaret står seg svært godt som symbolikk.


Men tilbake til høgdepunktet for årets unge bonde, lat oss ta det igjen: det var å kome til Brekks kontor.

Og lat oss gjenta eit anna sitat: Det er veldig bra han tek seg tid til oss og høyrer på innspela me har, seier ho. 

Det er veldig bra at han tek seg tid til å høyre på oss! Dette er sånne sitat ein forventar seg frå ein skuleelev på ekskursjon i hovudstaden, ikkje frå ein representant som vert løfta fram som Årets unge bonde. Men slik blir det vel når ikkje kritisk samfunnsdebatt er målet, men koseprat. Kåringa er i grunnen totalt uinteressant utover at den segmenterar at landbruket er traust, tradisjonelt og ikkje særleg nytenkande. Det mest interessante er at avsendarane ikkje ser det sjølv.

Kåringa gir motsatte signal av kva som var tanken: å auke rekrutteringa.


Ås (NTB): Elisabeth Holand fra Vestvågøy kommune i Lofoten ble onsdag kåret til årets unge bonde.
31-åringen driver gård med produksjon av melk, storfekjøtt og poteter. Hun har flere tillitsverv i landbrukets organisasjoner, er varaordfører i Vestvågøy, styremedlem i Nordland Senterparti og alenemor til fire barn.

- Holand er et sunt forbilde som representerer en ny generasjon bønder. Hun kombinerer et spennende yrkesvalg med et aktivt familieliv og betydelig samfunnsengasjement, sier landbruksminister Lars Peder Brekk (Sp).



Eit betydelig samfunnsengasjement i Senterpartiet. Sikkert også forhenverande i Bygdeungdomslaget. Supert å møte minstern, super å kikke inn på kontoret. Gode kaker, ja takk ei til.

Skuffelse. Er dette alt unge bønder har å by oss på? Er virkelig juryen så kjedelege som dei gir inntrykk av? Kåringa ber preg av koseprat, kaffe og vaflar. Kva er då poenget med kåringa? Eit PR-stunt for næringa? Muligens, men med eit par slagsider: Den utkåra bonden skal utdanne seg til pedagog. For å ha fleire bein å stå på ved sida av garden.

God reklame, folkens. Du kan ikkje leve av å vere bonde i Brekks kongerike. Du må ha ein ekstrajobb. 

Men dette blir ikkje sett på som eit teikn på den dårlege økonomien. Det blir, underleg nok, vurdert som handlekraft. Sjølvsagt. Men handlekraftig? Det er jo eit faresignal: dumpa inntektsnivå.

Men målet med kåringa er trass alt koseprat. Men koseprat er kjedelig, like dørgande kjedeleg som sakene med den utkåra i Nationen. 

I bondeyrket blir det ansett som handlekraft å jobbe 18 timar i døgnet, bruke billeg arbeidskraft og rydde kulturlandskapet for luselønn. Attpåtil skal ein ha jobb på si. Då tek ein ansvar.

Jada.

Handlekraft? Nei, det minnar mest om det motsette. Skal ein virkelig måtte ha to yrker for å overleve som bonde? Har ein akseptert landbruket som ei venstrehandsnæring? Ei næring der ein tjener dårleg og må forsørge seg på andre måtar, utanfor garden? Eventuelt der ein må kutte ned på forbruk for å greie seg? Ikkje alle er villege til å godta desse premissa. Difor legg mange ned. 

Tenk om dei i (den fiktive) serien om årets veterinær fortalde at han/ ho no skulle utdanne seg til sjukepleiarar for å ha fleire bein å stå på. Veterinærjobben gjekk nemlig ikkje an å leve på. For nokre signal å sende ut. For ei god reklame for veterinær som yrke: fin utdanning, artig jobb, men du kan ikkje leve av denne jobben.

Hurra hurra! Årets unge bonde er reklame for partitruskap, dobbeltarbeid og vaffeljern! Skal du bli bonde: skaff deg ei ekstra utdanning. Å leve av garden kan du berre gløyme. Meld deg inn i Sp, bli traust og oppfør deg som ein skuleelev når du kjem til Oslo. WOW, for eit kontor du har, Brekk!!!! Bønder i byn, ass.

Arbeidet mot media er viktig, sa årets unge bonde i eit av sine svar frå nettmøtet med henne hos Nationen.

Det er eit svært godt poeng. Dessverre tyder denne valg av vinnar på at landbruket snakker til koret/ menigheten, ikkje til publikum. Dei kommuniserer innover, ikkje utover. Det er feil strategi om næringa ønsker å auke rekrutteringa.

Gjesp.

17. nov. 2011

Flådde pelsdyrskrottar. Pelsen av, kroppane skal kastast.

Er dette etisk?? Og bør det finansierast av støtte frå norske skattebetalarar?


I november pågår "pälsningen" på svenska minkfarmer. En månad då 1,2 miljoner minkar dödas, bara i Sverige, för människans fåfänga. Du kan göra skillnad för djuren. Bli aktiv.

Trykk på biletet og det blir stort og tydelig.

Les kronikken Ikkje berre eit dyr i Aftenposten: Lytt til fagmiljøas bekymringsmeldingar: Forby pelsdyroppdrett og gjer det no!

Les artikkelen Kva føler du no rev? frå Klassekampen. Det er ikkje dyrevernsekstremisme å snakke om at dyr har følelsar. Det er eit uttrykk for høg fagkompetanse.

Sei nei til pels.

12. nov. 2011

Det er greit at vi halal-slaktar i Norge. At nokon ber ei bøn for ei ku som skal bli biff, skadar ingen.

Fakta: halalslakt i Norge er akkurat som anna slakting. Einaste skilnaden er at ein ved halalslakt ber ei bøn. 

Les Mattilsynets orientering. 

Det er greit at vi halal-slaktar i Norge så lenge det foregår med bedøving først, slik som i dag. At nokon ber ei bøn for ei ku som skal bli biff, skadar ingen. 

Les debatt rundt dette innlegget hos Verdidebatt (Vårt Land) og Nye Meninger (Dagsavisen). 

Når ein slaktar dyr ved slakteri, blir dei først bedøva. Dette kan, heilt enkelt forklart, skje med boltepistol i hjernen (storfe, hest), strøm gjennom hjernen (sau), gass (gris, kylling, kalkun) eller elektrisk bad (kylling). Argon og CO2 er gasser som blir brukt. Argon skaper mykje uro og er nok ein svært ubehagelig bedøvingsmetode.

OBS: bedøving i denne samanheng er som ein "narkose", ikkje som ei lokalbedøving. Bedøvinga (boltepistol, gass, strøm) før avliving gjer at dyret fullstendig taper bevissthet. Dyret kan altså verken oppleve eller føle avlivinga. Ordet "bedøving" er dermed noko upresist. 

Etterpå stikker ein kniv i halsen så dyret avblør (storfe, hest, sau, gris) eller kappar av hovudet (fjørfe). Vi er pålagt å stikke etter bedøvinga når dyret er bevisstlaust. Det er det som er poenget med bedøvinga: dyret skal vere bevisstlaust når det blir avliva (stukke).

Dyr kan både i teori og praksis vakne opp att etter bedøving med bolt, gass eller strøm. Difor er det viktig at ein også stikk/ avblør slik at dyra ikkje vert slakta levande (kan føle og oppleve slaktingeprosessen). Ved å først bedøve sikrar ein at dyret er bevisstlaust før ein avlivar (stikk), og ved å stikke etter bedøving, sikrar ein at dyret er dødt før det vert slakta. 

Ein del bedøvingsmetodar er betre enn andre. Det finst slakteri i Norge som ikkje bedøver skikkelig, og som i praksis slakter levande fjørfe, utan at dette har noko med halal å gjere. Det handlar om slakteri som har fritak frå forskrifter om dyrevern og slakteri. Dessverre. Slik kuttar ein kostnader, på bekostning av dyrevelferden. Ein kan også spørre seg om transporten av kylling og kalkun, der høge prosentandelar dør, er noko betre enn tradisjonell halal der ein knivstikk utan bedøving.

Når ein godkjenner denne forma for grotesk transport, der dyra frys ihjel eller dør av mangel på luft fordi bilane manglar godkjende luftesystem, kan ein kanskje like godt godkjenne tradisjonell, ekte halalslakting i Norge.

Mange fjørfe som skal halalslaktast, dør av bedøvinga (gassinga), opp mot tjue prosent, ifølge Aftenpostens artikkel Dør på feil vis.  I følge halal skal dyret dø ved stikking, altså ikkje alt vere dødt når det blir stukke. Det er inga overrasking at opp mot tjue prosent av fjørfe dør av gassinga. Eg er i grunnen overraska over at talet ikkje er høgare. Der finst mange måtar å gassbedøve fjørfe på, og ikkje alle er like humane. Nokre fører til eksistering og tydelig stress/ angst hos dyra når dei blir ført inn i gasskammeret.

Der finst folk som ikkje stikk etter bedøving, og dyret vil som regel dø uansett. Det tek berre lenger tid. Men dette er ikkje ein godkjent avlivingsmetode.

"Ekte halalslakt" foregår utan bedøving først. Det vil sei kun ved stikk i halsen. Dette er ikkje lov i Norge, heldigvis. Då eg var i Uganda på reportasjereise for å skrive om Norturas mislykka forsøk på å etablere ein kjøteksporterande sektor i landet, fekk eg ikkje vere med inn når dei slakta. Der slaktar dei tradisjonelt halal og det var visst for sterk kost for meg, meinte dei.

Les reportasjen her. 

Greit nok, mitt poeng er ikkje å samanlikne Uganda og Norge, men å forklare korleis dette tradisjonelt blir gjort. Ein held dyret fast, stikk det i halsen, og så ligg det på golvet og forblør. Det er, etter vår målestokk, ein grotesk måte å slakte på. Ein har ved slakteriet eg skriv om, Top Cut, forsøkt å innføre boltepistol før stikking av storfe, men fordi mange trur at bedøving med boltepistol er lik avliving, vil ein ikkje nytte boltepistol. Ein held på tradisjonell halalmetode med kun stikking.

Vi godtek ikkje denne forma for slakting, ergo er ikkje dette kjøtet godkjent for eksport til Norge.

No er det sjølvsagt ei rekke andre faktorar som fører til at dette kjøtet ikkje er godkjent for eksport: slakting på golvet, munn- og klauvsjuke, tuberkulose osv, men halalslaktemetoden er også eit moment. Skal dei eksportere, må dei gå bort frå såkalt "ekte halal".

Det er greit at vi halal-slaktar i Norge så lenge det foregår med bedøving først, slik som i dag. At nokon ber ei bøn for ei ku som skal bli biff, skadar ingen. 

Eg er meir skeptisk til at ordinær slakting kan foregå utanfor reglar og dyrevelferd: av hensyn til at ein skal spare pengar og difor slaktar fjørfe regelrett levande. Eg er også meir skeptisk til den høge transportdødeligheten og det legitimerte dyreplageriet som foregår i produksjon av gris og fjørfe.


6. nov. 2011

Er det eit likestillingsproblem at kvinner som fortel om sine erfaringar med trakassering frå utlandske menn, blir kalt rasistar?

 - Vi må kalle en spade for en spade. Det er ikke noe tvil om at så å si alle overfalls- og gjengvoldtekter de siste ti årene i Norge har blitt begått av innvandrermenn. Og muslimske menn er overrepresentert, sier Abid Raja. De som voldtar, de voldtar egentlig hele innvandreromdømmet.

Les artikkelen.

Ikkje skyt budbringer.

Siste dagane har det vore debatt om voldtekter i Oslo. Sjølv har eg aldri blitt voldtatt, men fotfulgt og hatt ein del ubehagelige opplevingar. Dette har eg  skrive om. Mange blir rasande når ein skriv om sine erfaringar. Dei meiner at å fortelle at ein blir trakassert på gata i Oslo av utlandske menn, er stigmatiserande for innvandrarar. Nokre trekk rasismestrået.

Les om mine erfaringar, Farlege Oslo, i Morgenbladet.  Artikkelen er også lagt ut hos Verdidebatt.no (Vårt Land) og Nye Meninger (Dagsavisen). Trykk på linkane og sjekk ut debattane.


Det er noko alvorleg gale om ein ikkje kan omtale sine erfaringar frå Oslo utan å bli møtt med angrep av typen: du stigmatiserer minoriteter, du er rasist, du generaliserer. Dine erfaringar er irrelevante fordi dei ikkje er statestikk, men eigne opplevingar.

Denne typen retorikk kan, sjølv om det kanskje ikkje er intendert, oppfattast som forsvar for overgriparane og mennene som trakasserer kvinner. Heller enn å rette kritikk mot overgripar, rettar ein kritikk mot den som fortel om sine erfaringar med overgripar. Det er i grunnen eit nytt overgrep mot kvinner.

Hadde ein sett same retorikk dersom det var menn som blei utsatt for voldtekter og trassering? Menn har skrike høgt ut om at dei føler seg trakassert av horer på Karl Johan.

Mediefokuset er overdrive, meiner enkelte. Sosiolog Marianne Sætre forsøker i ein kronikk å dysse ned fokuset på overfallsvoldtektene. Kan du vere Norges fremste voldtektforsker og ikkje kommenterer (men benekter) åpenbare sider ved eige materiale (slik Jan Arild Snoen, og nå Kjetil Rolness påpeker om bruken av landbakgrunn)? Har Sætre ingen forståelse for at frykten ikkje er medieskapt aleine, men også basert på at kvinner faktisk blir voldtatt, samt at mange andre blir utsatt for trakassering i Oslo? 

Det er fra før vel kjent at nesten alle overfallsvoldtektene i Oslo har utenlandsk gjerningsmann.  Dette blir ignorert av Sætre. Er det mulig å løse eit problem når ein ikkje vil innsjå problemet?


Eg synest denne arrogansen som Sætre viser i møter med kvinners frykt, er drøy. Det er faktisk ikkje berre mediadekningen som gjer kvinner redde. Det er personlige, gjentatte erfaringer. Teori + praksis er ein undervurdert disipling. Common sense is not as common as we like to think. Kanskje har Sætre brukt for mykje tid på sitt materiale og for lita tid på å lytte og forstå virkeligheten for kvinner i Oslo.

Greit nok at voldteker er eit tabloid fenomen som mediene skriv om, men det går ikkje an å stikke under ein stol at det kan ramme kven som helst, sjølv om det kun rammer eit fåtal. Derfor er kvinner redde. Dette må tas på alvor. Det er eit faktum at dette kan skje deg, sjølv om du er klin edru. Og trakasseringa på open gate, har ingenting med alkoholforbruk å gjere, jamfør min artikkel i Morgenbladet og Marta Breens blogg, sjølv om mange virker forsøker å bortforklare overfallsvoldtekter med kvinners alkoholkonsum. Det er edru damer på gata som blir utsatt for sjikanerande åtferd, som i sin tur er trugande, og som i sin tur kan utarte til feks voldtekt. Difor er vi redde. Har vanskelig for å skjønne at det er så veldig interessant å bruke tid på å liksom bortforklare frykten for overfallsvoldtektene, eller dysse den ned. Debatten er interessant, men realiteten er viktigare enn debatten: det kjennes ikkje trygt å vere kvinne i Oslo. Lat det ikkje forsvinne i ein virrvarr av analyser frå alle som ønsker å meine noko om saka. Syns i vei, men behold gangsynet.

Enkelte forsøker også å bortforklare kvinners erfaringar som rasisme. Det er risikabelt å påpeike det enkle faktum at ein blir trakassert av utlandske menn. Det er ganske spesielt at kvinners erfaringar på denne måten skal usynleggjerast. Hadde ein gjort det same med menns erfaringar? Nedvurdert dei? Det er underleg å høyre andre kvinner sei at mine erfaringer ikkje er relevante, fordi desse andre kvinnene ikkje har gjort seg slike erfaringar sjølv. Ulike kvinner, ulike erfaringar, men ikkje ulik relevans. 

Kvifor blir ulike kvinner utsatt for sjikane på open gate i ulik grad? Eg veit ikkje, men det kan handle om faktorar som utsjånad, klesstil, kva gate ein går i. Det blir spekulasjonar. Tilfeldigheter? 

Er det eit likestillingsproblem at kvinner som fortel om sine erfaringar, blit kalt rasistar? Blir menn som fortel om trakassering frå horer beskulda for det same? Eller dei som blir rana? Er kvinners erfaringar rasisme? Eller er rasismestemplinga ein hersketeknikk som nedvurderere kvinners erfaringar? Det virker som om enkelte kappes om nettopp å nedvurdere kvinners erfaringar i denne saka. Ein har lov å fortelle deler, men ikkje heile sanninga: det er farga som trakasserer oss. Ikkje svenskane som jobbar i Oslo. Face it.

Som Abid Raja seier: De som voldtar, de voldtar egentlig hele innvandreromdømmet.

Det er mennene som voldtar, som bidrar til stigmatisering av innvandrarar, ikkje kvinnene som fortel om mennene som trakasserer og voldtar dei. 


Heller enn å skyte på bodberar, burde ein forsøke å definere problemet, blant anna via personlige historier frå kvinner i Oslo, og så i andre omgang løse det. Å skubbe fakta under ein stol, hjelper ingen. Få det fram i lyset: utlandske menn trakasserer og voldtar kvinner. Det er uakseptabelt, og det er dette som er saka.

Det er litt av nokre produkt vi forbrukarar etterspør, om vi skal tru Brekk: slaskekylling og sjuk kalkun. Skulle nesten tru vi ikkje hadde noko valg.


Bøndene må levere det forbrukarane vil ha, sa Lars Peder Brekk (Sp) på landsmøtet i Småbrukarlaget. Les saka her.

Forbrukarane vil altså ha billeg kylling og sjuke kalkunar med leddproblem, kyllingar som blir kvalt i lastebilane medan dei venter på å bli slakta fordi bilane manglar gode lufteanlegg, eller som frys ihjel under transport om vinterene fordi ein skal spare pengar og dermed droppar oppvarming i bilane.

Forbrukarane vil ikkje finne seg i at vi politikarar skal bestemme kva folk skal ha på tallerken, sa Brekk.

Nå, kjære Brekk. Vi har ikkje så stort valg enn å innfinne oss. Kva vi skal ha på tallerken, kan vi knapt nok velge sjølv. For kvar er det mogeleg å få tak i kylling og kalkun som ikkje er produsert under forholda beskrivne? Kvar får ein tak i kvitt kjøt produsert under etisk akseptable forhold? Knapt nokon stad. Ein må produsere det sjølv. 

Og kven si skuld er det? Er det forbrukarane som bestemmer produksjonsforholda? Nei. Og er det forbrukarane som bestemmer at etisk skal vere dyrt og uetisk billeg? Nei. Er det nokon som legg til rette for produksjonen kan få ein høgare standard? Nei. Og kven får skulda? Forbrukarane. Det er for lettvint. Kvifor går ikkje Brekk inn og finansierer etisk produksjon av kvitt kjøt? Fordi han meiner dagens kyllingproduksjon er god, norsk standard.

Å behalde eit norsk markedsmonopol på kylling og kalkun, noko som fører til at forbrukarane stort sett berre får tak i søppel, er ikkje noko forbrukarane bør finne seg i. Men har vi noko valg?

I tillegg spelar Brekk på forbrukaranes kunnskapsløyse: «- Eg meiner det er openbart betre at produksjonen skjer innanfor trygge og gode rammer med norske krav til dyrevelferd, noko som også fører til innanlandsk sysselsetjing og arbeidsplassar, enn at produksjonen skjer i utlandet, sa Brekk.»

Norsk produksjon av kylling og kalkun har ikkje betre rammer for dyrevelferd enn den ein finn utanfor grensene. Det er same shit, different wrapping. Men det er lett for Brekk å lyge. Debatten er i stor grad mytebasert, ikkje faktabasert. Det er eit faresignal. 

Internasjonal kontekstkunnskap er mangelvare. Produsentane av norsk kvitt kjøt kappast om å påberope seg den beste etikken. Det er gjørmebryting på botnnivå. Dødeligheten stig, kvaliteten synk. Produsentane ropar hurra.

Som Brekk sjølv seier: forbrukarane vil ikkje akseptere at politikarar skal bestemme kva vi skal ha på tallerkenen. Godt poeng: Om Norge ikkje sjølv greier produsere etisk akseptabel mat, må vi opne grensene og importere den frå nokon som maktar. Eventuelt må ein auke produksjonen av kvalitet på heimebane.
«Landbruksministeren sa at vridinga i kjøttforbruket er ein konsekvens av endra matvaner, og at det er betre at den kraftfôrkrevjande kjøttproduksjonen skjer i Norge enn i utlandet.»

Dette er usanning. Vridninga skuldast i stor grad ei politisk styrt dreining i norsk kjøtproduksjon.

For per idag er det litt av nokre produkt vi forbrukarar etterspør, gitt. Slaskekylling og sjuk kalkun. Skulle nesten tru vi ikkje hadde noko valg. Lurer på kva det neste blir.

4. nov. 2011

Du er ei hore! Farlege Oslo: om å bli trakassert av utlandske menn i Oslo- min artikkel i vekas Morgenbladet

Eg har måtta hoppe ut av taxiar og finne meg i å bli fotfulgt natt etter natt. Er dette akseptabelt? NEI.

Farlege Oslo, les heile artikkelen her. 

Utdrag:

Gjekk eg oppover gata, kom dei kryssande frå andre sida. Om eg ikkje snakka når dei snakka til meg, fortsatte dei å mase. Om eg svarte, fulgte dei etter. Eg har blitt fotfulgt frå Torggata til Birkelunden fleire gonger. Anten tett på, eller på andre sida av gata. Sjølv når eg har hatt følge, har eg blitt fotfulgt.

Avslutning:

Å sei at innvandrarmenn plager kvinner, er ikkje å sei at ingen etnisk norske gjer det. Å påpeike at innvandrarar plagar kvinner, er ikkje det same som å sei at alle innvandrarar plagar kvinner. Det burde vere unødvendig å påpeike. Å legge fram erfaringar, er ikkje eit bidrag til stigmatisering av minoritetar sjølv om enkelte forsøker å få det til å framstå slik.

Når ein diskuterer overfallsvoldtekter som problem, treng ein ikkje vise til at dei fleste voldtekter skjer i heimen. Det er avsporing. Det er ikkje voldtekter i heimen som gjer Oslos gater farlege. Det er overfallsvoldtektene. Det er kvinnene som vert ramma vi må ta hensyn til. Ikkje ein politisk korrekt diskurs.

Les også Marta Breens artikkel om tilsvarande opplevingar: du ser jo ut som ei hore

Som Breen påpeiker, eit kompliment på gata er ikkje eit kompliment, men ein trussel.

Som M. Lien påpeiker i artikkelen "Korte skjørt og mørke menn", må problemet snakkes ihjel, ikkje ties ihjel. Ingressen hennar lyder slik: "Jeg fnøs av naboene og deres frykt da vi leide ut hybel til en somalier. Helt til han kom opp i leiligheten vår og overfalt meg."

Les også Jan Arild Snoens artikkel hos Minerva der han viser fram korleis medier blir forsøkt sensurert når dei påpeiker kven det er som utfører voldtektene.  "Flere lesere har gjort meg oppmerksom på at Aftenposten i går ettermiddag hadde postet en helt annen versjon av denne artikkelen, med nettopp hovedfokus på gjernningsmennenes opphav. Alt dette er strøket i den versjonen som nå ligger ute, (,...)" 

Ein må starte med å innsjå problemet, før ein kan løyse det. Sensur er ikkje vegen.

Trygg helg!

29. okt. 2011

Oslo er farlig: eg har blitt forfulgt av farga menn i Oslo og hoppa ut av taxiar i fart

Eg budde i Oslo frå 2001 til 2010. Siste tre åra ved Birkelunden på Grünerløkka. Da eg kom til Oslo gjekk eg i byen uten å tenke meg om. Siste tida kunne eg ikkje gå aleine heim frå Torggata til løkka. Eg måtte ha følge eller ta taxi.

Langs gata stod det eg antar var dealere, mørke menn, innvandrarar. Eg er ingen rasist, men det var aldri kvite menn som gjekk ein meter bak meg heile vegen til løkka. Det var mørkhuda. Dei fulgte meg på sida, tett bak eller på andre sida av gata. Eg måtte stoppe og vente på andre som skulle same veg, folk eg ikkje kjente, og slå følge med desse.

Det var ganske ubehagelig. Gjekk eg oppover gata, kom dei kryssande frå andre sida. Om eg ikkje snakka når dei snakka til meg, fortsatte dei å mase. Om eg svarte, fulgte dei etter. Eg har blitt fotfulgt frå Torggata til Birkelunden fleire gonger. Anten tett på, eller på andre sida av gata. Sjølv når eg har hatt følge, har eg blitt fotfulgt.

Til og med på veg til byen kunne dei følge etter meg eller rope eller krysse gata.

Etterkvart våga eg ikkje gå aleine heim.

Det er ille at Oslo skal ha blitt ein by der kvinner ikkje kan føle seg trygge.

Eit alternativ er taxi, men ei heller taxi er trygt. Eg har vel knapt venninner som ikkje har måtta hoppe ut av taxiar i fart. Taxiar som ikkje stoppar, som køyrer forbi dit du skal, taxisjåførar som går amok om du ikkje vil betale svart og så vidare. Taxisjåførar som blir rasande om dei ikkje får nummeret ditt. Og kven er desse sjåførane? Jo, dei er innvandrarar. Eg er ingen rasist, men trenden er klinkande klar.

Eg måtte sjølv hoppe ut av ein taxi ein gong på Bislett midt på natta. Det var ein mørkhuda sjåfør. Han var rasande og trua meg fordi eg hadde sagt feil gatenummer og no forsøkte rette det opp. Han nekta å køyre meg til det nye nummeret, og vende bilen i eit kryss. Da hoppa eg ut i fart, ga han ein fingern og ba han ryke til helvete. Vi kan ikkje akseptere slik åtferd. Menn som ikkje har noko respekt for kvinner.

Ein annan taxisjåfør stakk av med penga mine da han stoppa bilen og eg skulle hoppe ut for å hente noko. Kven var han? Jo, ein innvandrar. Han såg på meg med avsky fordi eg hadde store sår i ansiktet etter å ha krasja på sykkel. Eg var på veg til tannlegen for å fikse tenna. Han respekterte meg ikkje. Han tok mine penger. Han var ein skitstøvel. Slike mannfolk vil vi faktisk ikkje ha.

Men det er farlig å sei imot.

Ein gong klokka elleve på føremiddagen kom eg ut av ein butikk i Akersgata. På fortauet gjekk ein mann, ein innvandrar. Han ville ete middag med meg. Eg har aldri møtt han før. Eg sa nei. Han sa jo, og til slutt måtte eg ta hans nummer for å i det heile tatt bli kvitt han. Det blei sjølvsagt ingen middag. Han var aggressiv og pågåande.

Det fins mange historier om dette. Eg har aldri blitt utsatt for noko overfallsvoldtekt, men eg har vorte ganske forsiktig etter at eg oppdaga korleis Oslo er i ferd med å bli. Oslo er ikkje trygt for kvinner. Oslo er farleg og byen er full av menn som manglar respekt for kvinner.

Er det sånn hovedstaden skal vere i verdens mest likestilte land? Eg kunne fortalt langt meir, men teikninga er klar. Noko må gjerast. Menn som manglar respekt for kvinner kan ikkje få gjere Oslo utrygg.


Glad i å lese? Då liker du heilt sikkert mi nye bok!



20. okt. 2011

Ottars mediale havari



Ottars sinne og frustrasjon over at dei ikkje er i stand til å nå gjennom i media, endar opp i eit angrep på Klassekampen.

Leserbrev i Klassekampen 20.oktober 2011

Ottars representantar skriv (lesarbrev 15.oktober): «Reell, feministisk kamp blir og har blitt drevet av kollektiv: innen organisert kvinnebevegelse, innen fagbevegelse, og innen grasrota i politiske parti på venstresida».

Hei Ottar: Tidene, og det mediale klimaet, har endra seg, om enn ikkje Ottar. Vi nyttar bloggar, sosiale medier, tradisjonelle medier, tekst, foto og nettverk. Det er supereffektivt. Lær av oss!

Mediekompetanse + fagkompetanse = tar over debatten. Difor blir enkeltaktørar oppringt av media og set dagsorden medan Ottar snublar rundt og er forbanna over at gårsdagens mediemetodar ikkje lenger funkar. Og sirkelen er slutta: ein får ein individuell, eller såkalt fragmentert, kjønnskamp basert på dei aktørane som taklar media.

Ottar skriv: «Det paradoksale er at venstre sidas dagsavis de siste tiår har frontet og hausset opp individualisert feminisme, og tilsvarende usynliggjort kollektiv kvinnekamp.»

Ottar plasserer sitt eige problem på avisa og fråskriv seg alt ansvar. Men det er ikkje Klassekampen som usynliggjer kollektiv kvinnekamp. Det er Ottar som ikkje maktar sette dagsorden.

Klassekampen kan ikkje drive medial uhjelp til ein organisasjon som ikkje sjølv er i stand til å gjere seg relevante.

Men heller enn å eksempelvis hive seg på den ferske debatten om sjikane mot kvinnelige samfunnsdebattantar, latterleggjer Ane Stø kommentaren «Skamtalen» som Hilde Sandvik skreiv i Bergens Tidende 4.oktober. Stø påstår Sandvik kun tek opp problemstillingen når det rammar «Sandviks venner». (Fragmentert feminisme, Klassekampen, 11.oktober)

At Sandvik, som klokt er, skriv ein relevant kommentar i ein løpande debatt om sjikanering av kvinner i media som Torgrim Eggen starta, er eit uttrykk for medial kompetanse og vilje til å delta i ein pågåande debatt, ikkje eit uttrykk for støtte til «sine venner», slik Ane Stø påstår utfrå personlege hevnmotiv. Men Stø skubbar si eiga mediale udugelegheit framfor seg, her ved å latterleggjere Sandvik.

«Så spill ikke dumme og overraska over hvem som får oppmerksomhet i spaltene deres!» skriv Ottar i lesarbrevet. Meiner Ottar virkelig at dei individuelle aktørane ikkje får merksemd i kraft av sin kompetanse som feministar og debattantar, men i kraft av eit medie på ville vegar? På denne måten uviktiggjer Ottars skribentar ei rekke dyktige offentlege feministar og fornektar dagens mediale virkelighet. Er det feminisme? Nei, det er retorikk som er med på å parkere Ottar på sidelinja som aggressive og perspektivlause aktørar.

Ottar snublar så det knakar i eigen kompetansemangel. Mediestrategien er totalhavarert.
Eg har eit par forslag: Cathrine Holst er ein dyktig medieaktør. Ottar burde sjå på kva dei kan lære av Holst. Dei bør også lære litt av Hilde Sandvik.
Ottar, de må sjå på dei som er dyktigare enn dykk sjølv, og tenke: kva kan vi lære? Plasser skulda der den høyrer heime: på alvorleg medial komeptansemangel i eigne rekker.

18. okt. 2011

Høgare utdanning og atter utdanning: bra eller bortkasta?

Det finst utrulig mange interessante debattar rundt høgare utdanning. Eg sit og les, og legg ut nokre interessante lenker her.

Årets THE-ranking inneholder lite nytt. Syv av de ti beste universitetene i verden er amerikanske, og NTNU er fremdeles mellom de 250 og 300 beste. Men et aspekt vekker interesse: Hvilke er de beste universitetsnasjonene når man korrigerer for BNP?

Les artikkelen.

Elin Ørjasætar meiner at utdanningsnivået i Norge er for høgt, men analysen og begrunnelsen minner mest om eit statement og kunne gjerne vore betre utdjupa. Her tar ho til orde for at utdanning er den nye bobla

«Consumers who have questioned whether it is worth spending $1,000 a square foot for a home are now asking whether it is worth spending $1,000 a week to send their kids to college. There is a growing sense among the public that higher education might be overpriced and under-delivering,» skrev Joseph Marr Cronin og Howard E. Horton i The Chronicle of higher education i 2009. (Denne artikkelen frå The Chronicle er interessant, basert på USA).

Det eg av og til lurer litt på er kvifor ein del kommentatorer som sjølv er svært godt utdanna, meiner at det er for mange som tar høgare utdanning. Enkelte verkar vere bitre over tida dei har brukt ved eit universitet, jamfør Eia-Ihle som føler seg lurt av universitetet.

Jon Hustad i Dag og Tid har skrive ei rekke gode artiklar om utdanning. Om kvaliteten på lærarutdanninga
"SSB har laga framskrivingar der dei reknar på kor mange lærarar vi treng i 2020. Mellomalternativet syner at Noreg vil mangla 16.000 lærarar, men då er premissen at 70 prosent av studentane fullfører utdaninga."

"I Finland er læraryrket høgstatus. Berre dei med toppkarakterar frå gymnaset treng å søkja. "

Det kan tyde på at investering i lærarane er ei av dei beste investeringane ein kan gjere i eit samfunn. Det er  betre å satse på lærarutdanninga enn på enda fleire universitet. Innhald må gå framfor status og tittel.



14. okt. 2011

Kvifor slapp ikkje NRK inn på slakteri? Pluss ein del informasjon om kor sjuke norske kyllingar og kalkunar er, likevel veks dei.

På bloggposten Fjørfenæring på ville vegar fekk eg nokre kommentarar eg vil trekke fram her. Bloggen vart skriven i forbindelse med at Forbrukerinspektørene på NRK laga eit kritisk program om norsk egg og kyllingproduksjon. Sjå sendinga her.


Den eine kommentaren er denne:

Måten du fremstiller denne saken på er virkelig helt latterlig. Jeg synes det er skremmende at det finnes mennesker i ditt yrke med disse holdningene. Du gir uttrykk for at bøndene ikke bryr seg om hvordan dyrene deres har det og at de ikke gjør sitt ytterste for at de skal ha et fint liv. I tillegg beskylder du bransjen for å ville holde det hemmelig hvordan maten produseres. Hvor i all verden tar du det fra? I NRKs program stilte bøndene velvillige og ærlige opp for å gi folk et mer virkelighetsnært innblikk i hvordan livet på en gård virkelig er. Dette burde de hedres for.
Jeg er selv godt kjent med hvordan både burhøns og kyllinger lever og vet at hønene ikke ville ha lagt egg og kyllingene ikke ville ha utviklet seg riktig hvis de ikke hadde det bra. Faktum er at dyrene trives fordi de har det de trenger.  


Mitt svar:


Om du såg fjørfeprogrammet på NRK såg du at journalisten ikkje fekk sleppe inn på slakteri. Kvifor slepp ikkje NRK inn? Det er mange reglar for korleis ein skal drive slakteri. Det er ikkje alle desse som blir fulgt. Vi veit eksempelvis at på eit kyllingslakteri på Jæren er ikkje utstyret tilpassa storleiken på kyllingane. Det betyr at hovudet ikkje blir kappa av slik det skal på alle. Eg har sjølv vore inne på slakteri der ein kasta sauer gjennom lufta og transporterte dei opp ned fram til avliving, blant anna. Sauer kom inn til slakteriet med avrivne bein fordi slaktebilen hadde gliper mellom golv og vegg der sauene sette seg fast. Dette er ikkje scener ein vil ha på NRK. Blant anna. Men no er ikkje alle slakteri slik, men dei finst, dessverre, i Norge.

At dyr må ha det bra for å produsere, er ei sanning med store modifikasjonar.

Vi er fullstendig klar over at kalkun veks og utviklar seg til trass for kroniske leddskader, samt at kylling veks og utvikler seg trass bukbetennelse, som er svært vanlig. Vi er også fullt klar over at høner verp under ekstreme stressnivå. Leddskadane som er påvist hos kalkun i oppdrett fører til at kalkunane sit langt meir enn kva som er normalt. Om ein injiserer desse dyra med smertelindrande preparat, vil dei gå og bevege seg langt meir. Om ein så obduserer desse fuglane, finn ein store leddskadar. Dette er godt dokumentert. Er dette dyrevelferd? Er dette ein måte ein held dyr på dersom ein er opptatt av at dyr skal ha det bra? Svaret gir seg sjølv.

Kylling går ofte med bukholebetennelse, blant anna. Dette fører til at buken blir full av væske, og det er ein smertefull tilstand. Eg har sjølv vore med å obdusere slike kyllingar. Det sprutar gul gugge og puss ut av buken. Ein kjenner ofte på kyllingen før ein opnar den at buken er væskefylt. Er dette dyrevelferd? Dette er nemlig feite kyllingar. Dei veks unekteleg, men dei er like fullt sjuke med sterkt redusert velferd.

Og kvifor er det slik at desse dyra med desse lidingane greier å vekse og produsere? Fordi vi konsekvent har avla fram dyr som er i stand til å overleve i dette miljøet og fordi desse sjuke dyra har ein konstant, og lett tilgang til mat. Ute i naturen ville dei aldri ha klart seg. Dei er framavla for eit liv på betong.

Som veterinær er det ikkje min jobb å dekke til kva som foregår i landbruket. Min jobb er å påpeike mishald og etisk betenkeleg drift. Eg er ingen talsmann for norske bønder, men ein talsmann eller kvinne, for dyrs velferd. Eg er ikkje oppkjøpt av verken Nortura eller Bondelaget. Altfor mange veterinærar er knebla av lojalitet og frykt for bøndenes reaksjonar om dei gjekk ut med sine ærlege meiningar om fjørfenæringa. Eg er ikkje i den situasjonen sjølv om eg er praktiserande veterinær og køyrer storfepraksis blant til dels svært store gardar. Eg jobbar ikkje i Norge.

Det er stor skepsis innad i veterinærmiljøet mot fjørfenæringane, ikkje enda så uttalt, men det vil kome etterkvart, på same måte som veterinærane har sagt klart og tydelig nei til pels, som klokt er.

Vidare er det slik at bønder som bygget fjøs for fjørfe forheld seg til, og bygger etter minimumskrav, noko mange ser ut til å forveksle med idealkrav. Når bøndene går inn i slike næringar som kylling, kalkun og fjørfe, er det i høg grad aktuelt å stille spørsmål ved kva for etikk dei forfekter. Det er i vårt land ingen som pålegg folk å produsere industrikylling. Dei som driv denne produksjonen, vel det sjølv på trass av at vi med vår kunnskap er fullt klar over at desse næringane er dyreplageri. Ein kan dermed, ja, stille seg spørsmålet om dei som driv med dette bryr seg om dyrevelferd.


Ein annan kommentar som ein del burde tenke over, er denne:



Viktig viten for oss alle. Selv er jeg jeger, og opplever som andre jegere, mye hets fordi jeg skyter dyr i naturen for matens, sporten og spenningens skyld. Kritikerne spiser kyllingene du beskriver, med god samvittighet. En kan nesten si at uforstanden er så stor som dette: Jeg kjøper kjøttet i butikken, så jeg er sikker på at ingen dyr har dødd... 

Det er på tide at forbrukarane forlangar etisk produsert mat.


13. okt. 2011

Forbrukerinspektørane på NRK avdekker ingenting anna enn godt kjent fagkunnskap om høner og kylling

I går sende Forbrukerinspektørene på NRK eit program om produksjon av norsk kylling og egg. Er solegg betre for deg, og har løsdriftshøns det betre enn burhøns? Svaret er nei. 
Egentlig er det ganske rart at ein skal måtte lage gravejournalistikk for å få fram godt kjent fagkunnskap. Det handler mest av alt om å avdekke merkevarer. 
Det er per idag godt kjent at lausdrift ikkje er betre for høner, ofte verre. Det er også godt kjent at kvitt kjøt frå dyr som kun et kraftfor, ikkje er bra for helsa di.

Ingenting av det som her kjem fram er nytt for den som kan litt om dette feltet, men det er skremmande nok nytt for ganske mange.
Sjå programmet her

12. okt. 2011

Fjørfenæring på ville vegar

Per Olaf Lundteigen har vore ute fleire gongar og refsar norske kyllingprodusentar for å produsere sjuk og usunn slaskekylling. Då mobilserer bønder, Bondelaget og politikarar frå Senterpartiet mot Lundteigen. Det er viktig å halde dette hemmeleg. Forbrukarane skal ikkje vere klar over korleis produksjonen foregår. 

I vår skreiv eg ein kommentar om dette i Klassekampen basert på ny forskning.
No har NRK laga ein dokumentar som viser det same, Rødt kjøtt er sunnare enn kvitt, basert på den same forskninga.
David Koht-Norbye, leiar i Fjørfelaget, skriv på lesarbrevplass i Nationen sist veke: «Når hun (Viken) skriver om «stadig aukande burbasert produksjon av kjøt (fjørfe)», avslører hun fullstendig mangel på kunnskap om norsk produksjon av kylling og kalkun.» Fjørfelaget vil forsvare den uetiske fjørfenæringa med nebb og klør.

Lesarbrevet var eit svar på min kronikk om sekterismen i Bondelaget og korleis ein forsvarer og dekker til kritikkverdige forhold i norsk landbruk. Les den her i uredigert fullversjon.

Eg kan berolige Koht-Norbye. Eg er fullstendig klar over korleis norsk fjørfe lever. I kronikken «Fråbeite til bur», Aftenposten 17.februar 2011, skriv eg dette: «Norsk landbruksproduksjon vert i stadig større grad flytta frå dyr som blir slept på beite, til dyr som lever heile livet i bur eller i oppvarma innandørs hallar, frå gras og lokale forressursar til importert kraftfor. Eg snakkar om kylling, kalkun og verpehøns.»

Når Koht-Norbye skriv «skal fortsette å ha hele sitt liv på en stor flate i et godt inneklima tilpasset fjørfeet!» er det grunn til å spørre seg kven som driv vranglære.
Lat meg sitere ein bonde frå fjørfenæringas eigne rekker. I artikkelen «Leve, for å vokse», Morgenbladet, 8.april 2011, blir det beskrive korleis kyllingar står så trangt at dei vert trampa ihjel når ein går gjennom hallen.

Vi veit at kalkun i fangenskap slit med ødelagde og degenererte hofteledd. Ein har avla fram broilerkyllingar som berre kan få lov til å ete førti prosent av det dei hadde sett til livs om dei fekk fri tilgang til mat. Dei går konstant svoltne.

I Norge køyrer ein fraktebilar med kyllingar i islagde kassar i 25 grader minus utan varme på, der høge prosentandelar dør før dei kjem til slakteriet. Om sommaren dør kyllingane i bilane medan dei ventar utanfor slaktehusa. Bilane manglar godkjende luftesystem.
«Så lenge forbrukerne bestemmer menyen selv, er viktig at norsk landbruk streber etter å levere det kundene vil ha», skriv Koht-Norbye.
Men metoden fjørfenæringa har valgt for å levere, samsvarer betre med dyreplageri enn dyrevelferd uansett kor mykje næringa forsøker å dekke til fakta. Det handlar om ei næring som i stadig større grad fråskriv seg etikk og samfunnsansvar.
Og ikkje nok med dette. Det viser seg at kjøt frå kyllingar som kun er fora på kraftfor, er skadeleg for helsa di. Det er kvitt kjøt framavla på ein naturleg diett som er bra for deg. 
Det er på tide forbrukarane forlanger ein sunn kylling produsert under etisk akseptable forhold. 

6. okt. 2011

Utan innlagt vatn, dusj og internett, duger helten best


Sidan eg så og sei aldri skriver noko om kva eg bedriv på fritida her på denne bloggen, gjer eg idag eit unntak. Budde her i dette stabburet frå 1700-talet tre månader i sommar. Utan internett, innlagt vatn og dusj. Det var glimrande. Vinden bles inn gjennom vegga og det kunne bli ganske mørkt her om kvelden, ute altså. Inne var det elektrisk strøm. Utsikta var vakker over Storsjøen og rundt stuga gjekk hestar på beite.

Her låg ein middelaldersk avrettarplass der ein brukte høgge av folk armar, føter og andre passande kroppsdelar i middelalderen og tidlegare. Kyrkja som ligg like ved vart påbegynt på 1200-talet og ein frende av Olav den Heilage ligg under golvet der. Hackås kyrkje er Sveriges eldste steinkyrkje, eller nest eldste. Like utanfor døra til stuga gjekk pilgrimsvegen til Nidaros. Dei gjekk ned ved kyrkja, 300 meter lenger bort, ned til sjøen og rodde over. På andre sida av sjøen ligg ei avlatskyrkje. Det betyr at ein ved å dra dit kunne kjøpe seg fri eit visst antal dagar frå Skjærselden.

Hundre meter frå stuga låg ein gamal prestegard som no er oppussa, og like ovanfor eit hus der prestane brukte samlast før gudstjeneste: prestestova. Der seier dei at det ruslar og går om ein sit stille. Det same gjer det i prestegarden. Det var ikkje fritt for at eg vart litt mørkredd til tider når det bles som hardast og var som mørkast, regnet tromma mot taket og det var skikkelig ruskever. Har ein god fantasi kan ein både sjå og høyre det underlegaste, iallefall når historia ligg som eit tjukt teppe over heile staden. Hackås har vore bebudd i nokre tusen år, der finst gravhaugar over alt langs sjøen og bygda ligg som den har lagt i mange hundre år. Og i sjøen sym Storsjøuhyret, eit gigantisk, eller lite monster, alt etter kven som har sett det.

Glimrande måte å bu sommarstid. Glimrande plass å bu på om ein treng fylle på fantasien eller berre bu i eit fantastisk vakkert landskap. Sødra Storsjøbygden i Jämtland er Sverige på sitt aller beste.

2. okt. 2011

Med døden på jobb


Farlege dyresjukdommar, dramatiske følger.

Signert-artikkel som stod på trykk i Klassekampen 1.oktober 2010

Eg har som veterinær havna oppi det størte miltbrannsutbrotet i Sverige etter andre verdskrig. Miltbrann, eller Anthrax, er ein zoonose, det vil sei ein sjukdom som smittar frå dyr til menneske. Det er ikkje koselig å trekke på seg verneutstyr og masker, og gå inn mellom stinkande kadaver for å leite etter ukoagulert blod og mangel på likstivheit, to av kjenneteikna ved miltbrannsdaude dyr. Aguer og tarm er hakka ut av ravnar, det renn blod. I blodet kan det finnast dødelege sporar. Eg kan sjølv bli sjuk. Det er uhyggelig.

Under ein sermoni i Roma i juni erklærte FN Rinderpest, eller kvegpest, som offisielt utrydda. Kvegpest spreidde seg med kveg som vart frakta med militæret og via handel med levande dyr. Den industrielle revolusjonen med oppfinninga av dampmaskina førte til at ein kunne sende levende kveg over store avstander med jernbane og skip. Konsekvensene var katastrofale, og fra 1857 til 1866 blei Europa nesten ribba for storfe. Gjennom heile historia har den ført med seg død og fordervelse.

Kvegpest (cattle plague) er ein dyresjukdom. Den rammar ikkje menneske. Men dør dyr, dør folk og i store delar av verda er dette framleis røynda.

Det er sjeldan ein ser utbrot som miltbrannsutbrotet i Sverige på nært hald. Å bekjempe ein slik sjukdom i felt krev ei rekke tid- og kostnadskrevande sikringstiltak, blant anna vaksinering, obduksjonar, prøvetaking og sikring av smitteramma områder. Desse tiltaka er i stor grad usynlege for allmennheita. Det same er andre omfattande tiltak som vert igangsett for å utelate blant anna mistanke om Blåtunge, Munn og klauvsjuke, eller for å hindre at desse spreier seg. Sjukdomar som knapt plagar oss i Norden, men som er omfattande problem i ei rekke fattige land.

Mange ville blitt overraska om dei visste kor store ressursar som kvar dag vert brukt for å spare samfunnet for dei enorme kostnadene utbrot medfører. Å bekjempe smittsame sjukdommar er ekstremt ressurskrevande, og i front står ofte veterinærar. Æra for kvegpestens fall tilhøyrer stordyrveterinærar som bekjempa sjukdomen ute i felt, ofte i krigsherja områder.

Årsaka til utbrotet i Sverige er ei miltbrannsgrav der miltbrannsdaude storfe blei greve ned fleire tiår tilbake. Grunna gravearbeid vart grava gjenopna, bakterien kom til overflata og beitedyr fekk den i seg via graset. Brått låg dei daude.

Bakterien kapslar seg inn og kan antagelegvis overleve i hundrevis av år i rett type jordsmon. Difor skal alle miltbrannskadaver destruerast. Å opne eit kadaver kan vere dødeleg for oss då vi kan puste inn innkapsla bakteriar.

Men ikkje land er like bortkjemt med beskyttelsesutstyr som oss. Difor ser ein miltbrann blant kastelause Dalits som flår sjølvdauda storfe for høgare kastar i India, og på denne måten påverkar tradisjonar utbreiinga av farlege zoonoser. Ein må ein ha skikkelege munnbind på seg når ein omgås miltbrannkadaver. Uhyggeleg er det likevel.
På verdsbasis dør eit ukjent antal menneske av sjukdomen. Den finst på FN si liste over neglected zoonotic diseases, altså forsømte eller oversette sjukdomar som smittar mellom dyr og menneske. Desse rammar i størst grad fattige i områder utan helsestell og diagnostisk utstyr, og vi kjenner difor ikkje til utbreiinga.

For å bekjempe sjukdommane krevs samarbeid mellom humanmedisin og veterinærar. Vi snakkar om one health, også omtalt som medisin for det 21.århundre. One health ei tilnærming som inkluderer både humanmedisinske og veterinærmedisinske aspekt, gjerne også antropologiske då endra matvanar, levesett og landbruksstruktur fører til endra smittevegar. På lista over oversette sjukdommar finn ein blant anna rabies, samt tuberkulose hos ku.

Men desse sjukdommane rammar ikkje berre fattige land. Tuberkulose er eit omfattande problem blant storfe i Storbritannia, og i 2009 kosta kampen mot sjukdomen britiske skattebetalarar 87 millionar pund. I 2009 var over ni prosent av alle storfebesetningar i Nord Irland infiserte mot 6,87 prosent i England. Sjukdomen fører til omfattande tiltak og restriksjonar på forflytting av storfe mellom gardar. Det fører til store økonomiske tap. Dessutan er sjukdomen ein zoonose. Menneske kan bli sjuke, men få blir det i Storbritannia idag då melka er pastorisert.

På verdsbasis finst det idag inga oversikt over kor mange som vert smitta av kyr med tuberkolose, eller «Mycobacterium Bovis», som bakterien heiter.
Utryddinga av kvegpest er ein milepæle. Ei lang rekke sjukdomar gjenstår å få bukt med. Dør dyr, dør folk. I følge FN er 75 prosent av patogenene (virus, bakterier, sopp) som har dukka opp siste tiåret, zoonoser.

Anne Viken
veterinær, Sverige

28. sep. 2011

Erfaring frå felt tilseier at storskala landbruk er best for dyrevelferden

Debatten om storskala vs småskala landbruk ruller og går. I Norge blir vi fortalt av småskala er best, tryggast, sikrast, best for dyra og så vidare.

Men er dette sant?

Denne artikkelen er relevant innanfor ein NORDISK kontekst, og gjeld for storfe og sau. Når det gjeld fjørfe er dyrevelferden svært låg uavhengig av skala, med mindre vi snakkar om hobbyhald. Det same gjeld for gris. Eg tek her ikkje føre meg hobbydyrehald, men gardar der "garden er meint å vere eit inntektsgrunnlag". Stor vs liten skala må då også forstås som stor vs liten skala i Norden. Å debattere dette i ein an kontekst, blir lite relevant då klima og regelverd lenger sør er annleis, driftsformer dermed også heilt andre.

Nei, seier erfaringar frå felten, og no snakkar eg ikkje berre om eigne erfaringar sjølv om dei tilseier det same: jo større gardar, jo betre er dyrevelferden.

KOMPETANSE er eit kriterie som langt overstig SKALA i betydning for om dyrevelferden er god eller ikkje. Altså STOCKMANSHIP, korleis ein handterar dyra. Ein bonde som slår, har dårleg dyrevelferd sjølv om han berre har ti kyr.

Som veterinær merkar eg forskjell på dyra frå gard til gard. På gardar der bonden er voldsam, eksempelvis slår og jagar på dyra, er dyra krakilske. Dei kan sparke etter meg og tåler ikkje å bli handterte. På andre gardar der bonden er snill og flink med dyra, står kyrne som tende lys. Ein bonde med seksti kyr kan rope inn ei og ei ku, dei responderer på namn. På enkelte gardar med tjue kyr, ser ikkje bonden skilnad på dyra.

Det handlar om INTERESSE.

At ein gard har 700 kyr, betyr ikkje at alle kyrne går ilag. Dei er delt opp i avdelingar inne og ute. Ein stor gard eg jobbar på, økologisk, der går kyrne ut og inn som dei vil heile døgnet. Der er bemanning heile døgnet, store sjukebingar med halm og høy, og ei kalveavdeling som kunne vore klipt ut av ei Tine-reklame. Her står det 2 000 storfe.

SKALA er eit ord ein bør hive ut av debatten då det er uten innhald.

Eit anna parameter som avgjer dyrevelferden er, i tillegg til KOMPETANSE og STOCKMANSHIP, er behov for å tjene pengar på dyra. Mange gongar blir det framhalde som forferdeleg at ein vil tjene pengar på dyr, men praksis viser at dei bøndene som treng å tjene pengar på dyra sine, steller dei langt betre. Bønder som ikkje treng tjene pengar på dyr tilbyr ofte dårlegare stell. Slik får ein eksempelvis avmagra garasjesau og villsauer som går på beiter der det er for lite mat. Fordi bonden har eit anna yrke, og treng ikkje inntjening frå sauene. Dette ser ein også på kyr. Bønder som driv og driv berre for å drive, og som ikkje har interesse. Dei driv av plikt eller for å halde kulturlandskapet ope.

Å halde dyr for å halde landskapet ope, fører ofte til mishald av husdyr. Dette ser ein stadige eksempel på, og det handlar for det meste om småskala sauehald.

Viktigheita av måten ein behandlar dyr på, er utan tvil det viktigaste parameteret. Og ikkje alle er i stand til å omgås dyr. Nokre har arbeid på si og er trøtte og stressa og har ikkje tid til å stelle dyra skikkeleg. Andre omgås dyra med vold, roping og skremsler. I ein fjøs eg kjenner til var kyrne før redde og vanskelege å handtere. Så skifta ein ut drengen i fjøsen og kyrne blei rolege og snille.

Menneskers eiga atferd overstig langt betydningen av SKALA. SKALA er eit tomt retorisk slagord. Skillelinjene innanfor dyrevelferden går ei heller mellom økologisk og konvensjonelt då driftsformene er svært like, samt at andre parameter:STOCKMANSHIP, KOMPETANSE, INTERESSE OG BEHOV FOR Å TJENE PENGER,  er langt viktigare. Skilnaden er større mellom enkeltbønder, enn mellom øko/ konvensjonell drift.

STOCKMANSHIP, KOMPETANSE, INTERESSE OG BEHOV FOR Å TJENE PENGER er blant dei relevante parametera vi kan diskutere. Det er desse som påverker dyrevelferden. Å snakke om SKALA er tåkelegging.

I Norge driv ein ein politikk som gjer småskala til ein trussel mot både folk og fe. Det blir stadig vanskelegare å vere småskala bonde. På same tid pratar ein om viktigheita av småskala landbruk. Det kan omtales som dobbeltmoral, eventuelt mangel på kompetanse. Skal småskala landbruk funke i praksis, må det leggast til rette så det kan drivast forsvarleg.

Kompetanse er ein nøkkel her.


26. sep. 2011

Vil DU gå på forfatterskule?

Eg søkte og kom inn på Aschehougs forfatterskole for nokre år sidan. Ei venninne av meg søkte, og som eit søknadseksperiment sette eg av 15 minutt kvelden før søknadsfristen gjekk ut og skreiv denne teksten. Teksten er skriven til det foto som var lagt ut som oppgåve: ein mann som låg på ein sofa ved sidan av ein liten unge som sat i ein stol. Teksten er fullstendig uredigert. Av over 200 søkarar kom 12 inn. Forfatterskolen, som består av ei vekentleg kveldssamling, får av meg terningkast 2. Ei ubeskrivelig langdryg lærebok som mest av alt var eit kroneksempel på dårleg litteratur. Skvalder og kaffe, langdryge økter og flytting av kjøleskapsmagnetar for liksom å sette fantasien i sving. Gjesp. Men eit sosiologisk studie var det jo definitivt.



uten tittel.
Min far er stygg. Jeg har aldri likt måten han kler seg på, ikke måten han snakker, ikke lukten av han eller synet av han. Han stinker ikke, og jeg vil ikke si han kler seg direkte stygt. Jeg tror det kommer av måten han behandler mor på. Han sier "Jeg ser du har ikke dusjet idag", eller "Skulle ikke du klippe deg snart?" Han sier også ting som "Kan du få opp farten med middagen?" eller "Fy fan som det stinker kattepiss i gangen".

Han sier aldri sånne ting til meg. Til meg sier han at jeg er flink, pen og et talent i fotball. På hver trening står han å brøler på sidelinjen sammen med treneren. En gang slåss han med treneren, dro til han midt i magen etter å ha brølt "dommern er ei jævla fitte", til alles store forskrekkelse. Etterpå ble han fulgt ut.

Da han og mor var gamle, far var over femti, fikk de en unge til, min lillesøster. Far var styggere enn noen gang, kjeftet og brølte, og jeg flyttet på hybel. Lillesøster vokste opp hjemme under fars totale kommando og ble etterhvert en skikkelig jævel mot mor. Både søster og far kjeftet og brølte. "Lag kaffe", "Hiv ut den jævla katten", "Ta på deg reine klær, du stinker" eller "Kjør å hent posten".

Det hele må ha utviklet seg til rene terrorhelvete for mor, men hun stod last og brast med far, trodde jeg. Ungen på bildet er mors, men ikke fars. En dag flyttet mor ut, og hun har ikke flyttet inn igjen. Mannen på bildet er om mulig enda styggere enn far, men han brøler ikke. Far ble igjen sammen med min lillesøster. De brølte og banna, men mor hadde bestemt seg og var ikke til å rokke. Stille og rolig pakket hun mens far herset og stod i, og da mor hadde flyttet ut, begynte far å banke lillesøster. De hele utviklet seg til en tragedie, og lillesøster kom krypende til meg. Jeg ville ikke ha noe med henne å gjøre, dama er aggressiv, så min lillesøster banka på hos mor, men mor hadde flyttet til New York. Jeg ser min lillesøster hver dag på vei til jobb, men jeg orker ikke snakke med henne. Snart flytter jeg til New York til mor. De har funnet en mann til meg.

Mannen min brøler og slår. Jeg prøver å holde ut. Vi har fått to unger og jeg kan ikke forlate barnas far, tenker jeg. Han messer og bråker og står i. Når vi besøker mor på gamlehjemmet, sitter han å surmuler i en krok mens ungene farer rundt og tygger tabletter som ligger slengt på gulvet. Mor liker det ikke, og sier jeg må stikke av.

En dag kom min lillesøster på besøk, min mann blir langt mer medgjørlig, begynner å spise ut og jeg slapper av, glad over at jeg endelig kan få litt fred. En dag pakker han og flytter. Nå har han flyttet sammen med min lillesøster. Ungene ligner på ungen på bildet, ungen til mors nye mann. Min eksmann denger og banker lillesøster, men hun holder ut. Kan ikke flytte på grunn av ungene, og de får en tredje unge men etter denne, flytter lillesøster ut. Hun har møtt min mors siste mann, og de fant umiddelbart tonen.

Jeg har flyttet inn hos en ny mann. Han denger og banker meg, men jeg har innsett mitt lodd. Verden står ikke til påske, og det er like greit.

Her skulle denne historien ha sluttet, men sånn er det ikke. Etter å ha blitt dengt et par års tid, bestemte jeg meg for at nok var nok. Jeg begynte å denge min mann. Jeg dengte han grundig med steikepanne og skjærebrett, truet han med en skarp kniv jeg hadde kjøpt inn for formålet og skremte han så godt jeg kunne. Jeg brølte, drakk og banna, knuste flasker og hundsa han opp og i mente. Trua med det ene og det andre, mest det andre, og lot han skjønne hvilken ussel hund han var.

Dagene gikk, jeg trakasserte og hånte, pinte og plaga, nektet han sex og nektet han mat. Han måtte lage maten sin selv, mens jeg gikk ut for å spise, selvsagt uten at han visste hvor, og jeg møtte nye menn. Jeg overnattet hos disse og ble pult både foran og bak, altetter hvilken innretning vi befant oss på, og etterhvert ble min mann sjalu. Han begynte å jamre og bære seg, og en dag hadde han flyttet ut. Jeg hadde huset for meg selv og må ærlig innrømme at jeg syntes det var like greit, og siden jeg innså at min tid var kommet, jeg var ikke ung stort lenger, lot jeg pule oppad vegger og nedad skap.

Det var henki penki døgnet rundt og når enn jeg fikk meg en runde, sa jeg ja takk. Etterhvert var jeg sår både her og der, og med blødende bakpart dro jeg til legen i taxi. Legen slengte meg på bordet og konstanterte rektalprolaps, det vil si at endetarmen min var i ferd med å falle ut. Legen spurte om jeg var i pornoindustrien, og jeg svarte, som sant var, at nei, det var jeg ikke. Han så på meg med et tvilsomt blikk mens han renset bakparten min med sprit. Etterpå sydde han sammen hele skiten og jeg innså at det heretter var slutt på moroa.

Jeg gikk tilbake til mann, og vi levde i et sammenhengende helvete til siste slutt, men noen flere søte unger ble det ikke.

--

Lese mine bøker? Jaaaa! Dei finn du her:

Kjem august 2013


 Lese om ELISE? Klikk her!!



Sagt om Elise og mysteriet med dei døde hestane:

"Boka er så spennande, heilt umuleg å legge frå seg." Nynorskbok.no

"Ekte spenning." NRK.

"Heftig ny hestebok." Norsk Barneblad.

"ÅRETS BESTE TIPS til hestejenter og dyrlegespirar." Haugenbok.