29. okt. 2011

Oslo er farlig: eg har blitt forfulgt av farga menn i Oslo og hoppa ut av taxiar i fart

Eg budde i Oslo frå 2001 til 2010. Siste tre åra ved Birkelunden på Grünerløkka. Da eg kom til Oslo gjekk eg i byen uten å tenke meg om. Siste tida kunne eg ikkje gå aleine heim frå Torggata til løkka. Eg måtte ha følge eller ta taxi.

Langs gata stod det eg antar var dealere, mørke menn, innvandrarar. Eg er ingen rasist, men det var aldri kvite menn som gjekk ein meter bak meg heile vegen til løkka. Det var mørkhuda. Dei fulgte meg på sida, tett bak eller på andre sida av gata. Eg måtte stoppe og vente på andre som skulle same veg, folk eg ikkje kjente, og slå følge med desse.

Det var ganske ubehagelig. Gjekk eg oppover gata, kom dei kryssande frå andre sida. Om eg ikkje snakka når dei snakka til meg, fortsatte dei å mase. Om eg svarte, fulgte dei etter. Eg har blitt fotfulgt frå Torggata til Birkelunden fleire gonger. Anten tett på, eller på andre sida av gata. Sjølv når eg har hatt følge, har eg blitt fotfulgt.

Til og med på veg til byen kunne dei følge etter meg eller rope eller krysse gata.

Etterkvart våga eg ikkje gå aleine heim.

Det er ille at Oslo skal ha blitt ein by der kvinner ikkje kan føle seg trygge.

Eit alternativ er taxi, men ei heller taxi er trygt. Eg har vel knapt venninner som ikkje har måtta hoppe ut av taxiar i fart. Taxiar som ikkje stoppar, som køyrer forbi dit du skal, taxisjåførar som går amok om du ikkje vil betale svart og så vidare. Taxisjåførar som blir rasande om dei ikkje får nummeret ditt. Og kven er desse sjåførane? Jo, dei er innvandrarar. Eg er ingen rasist, men trenden er klinkande klar.

Eg måtte sjølv hoppe ut av ein taxi ein gong på Bislett midt på natta. Det var ein mørkhuda sjåfør. Han var rasande og trua meg fordi eg hadde sagt feil gatenummer og no forsøkte rette det opp. Han nekta å køyre meg til det nye nummeret, og vende bilen i eit kryss. Da hoppa eg ut i fart, ga han ein fingern og ba han ryke til helvete. Vi kan ikkje akseptere slik åtferd. Menn som ikkje har noko respekt for kvinner.

Ein annan taxisjåfør stakk av med penga mine da han stoppa bilen og eg skulle hoppe ut for å hente noko. Kven var han? Jo, ein innvandrar. Han såg på meg med avsky fordi eg hadde store sår i ansiktet etter å ha krasja på sykkel. Eg var på veg til tannlegen for å fikse tenna. Han respekterte meg ikkje. Han tok mine penger. Han var ein skitstøvel. Slike mannfolk vil vi faktisk ikkje ha.

Men det er farlig å sei imot.

Ein gong klokka elleve på føremiddagen kom eg ut av ein butikk i Akersgata. På fortauet gjekk ein mann, ein innvandrar. Han ville ete middag med meg. Eg har aldri møtt han før. Eg sa nei. Han sa jo, og til slutt måtte eg ta hans nummer for å i det heile tatt bli kvitt han. Det blei sjølvsagt ingen middag. Han var aggressiv og pågåande.

Det fins mange historier om dette. Eg har aldri blitt utsatt for noko overfallsvoldtekt, men eg har vorte ganske forsiktig etter at eg oppdaga korleis Oslo er i ferd med å bli. Oslo er ikkje trygt for kvinner. Oslo er farleg og byen er full av menn som manglar respekt for kvinner.

Er det sånn hovedstaden skal vere i verdens mest likestilte land? Eg kunne fortalt langt meir, men teikninga er klar. Noko må gjerast. Menn som manglar respekt for kvinner kan ikkje få gjere Oslo utrygg.


Glad i å lese? Då liker du heilt sikkert mi nye bok!



20. okt. 2011

Ottars mediale havari



Ottars sinne og frustrasjon over at dei ikkje er i stand til å nå gjennom i media, endar opp i eit angrep på Klassekampen.

Leserbrev i Klassekampen 20.oktober 2011

Ottars representantar skriv (lesarbrev 15.oktober): «Reell, feministisk kamp blir og har blitt drevet av kollektiv: innen organisert kvinnebevegelse, innen fagbevegelse, og innen grasrota i politiske parti på venstresida».

Hei Ottar: Tidene, og det mediale klimaet, har endra seg, om enn ikkje Ottar. Vi nyttar bloggar, sosiale medier, tradisjonelle medier, tekst, foto og nettverk. Det er supereffektivt. Lær av oss!

Mediekompetanse + fagkompetanse = tar over debatten. Difor blir enkeltaktørar oppringt av media og set dagsorden medan Ottar snublar rundt og er forbanna over at gårsdagens mediemetodar ikkje lenger funkar. Og sirkelen er slutta: ein får ein individuell, eller såkalt fragmentert, kjønnskamp basert på dei aktørane som taklar media.

Ottar skriv: «Det paradoksale er at venstre sidas dagsavis de siste tiår har frontet og hausset opp individualisert feminisme, og tilsvarende usynliggjort kollektiv kvinnekamp.»

Ottar plasserer sitt eige problem på avisa og fråskriv seg alt ansvar. Men det er ikkje Klassekampen som usynliggjer kollektiv kvinnekamp. Det er Ottar som ikkje maktar sette dagsorden.

Klassekampen kan ikkje drive medial uhjelp til ein organisasjon som ikkje sjølv er i stand til å gjere seg relevante.

Men heller enn å eksempelvis hive seg på den ferske debatten om sjikane mot kvinnelige samfunnsdebattantar, latterleggjer Ane Stø kommentaren «Skamtalen» som Hilde Sandvik skreiv i Bergens Tidende 4.oktober. Stø påstår Sandvik kun tek opp problemstillingen når det rammar «Sandviks venner». (Fragmentert feminisme, Klassekampen, 11.oktober)

At Sandvik, som klokt er, skriv ein relevant kommentar i ein løpande debatt om sjikanering av kvinner i media som Torgrim Eggen starta, er eit uttrykk for medial kompetanse og vilje til å delta i ein pågåande debatt, ikkje eit uttrykk for støtte til «sine venner», slik Ane Stø påstår utfrå personlege hevnmotiv. Men Stø skubbar si eiga mediale udugelegheit framfor seg, her ved å latterleggjere Sandvik.

«Så spill ikke dumme og overraska over hvem som får oppmerksomhet i spaltene deres!» skriv Ottar i lesarbrevet. Meiner Ottar virkelig at dei individuelle aktørane ikkje får merksemd i kraft av sin kompetanse som feministar og debattantar, men i kraft av eit medie på ville vegar? På denne måten uviktiggjer Ottars skribentar ei rekke dyktige offentlege feministar og fornektar dagens mediale virkelighet. Er det feminisme? Nei, det er retorikk som er med på å parkere Ottar på sidelinja som aggressive og perspektivlause aktørar.

Ottar snublar så det knakar i eigen kompetansemangel. Mediestrategien er totalhavarert.
Eg har eit par forslag: Cathrine Holst er ein dyktig medieaktør. Ottar burde sjå på kva dei kan lære av Holst. Dei bør også lære litt av Hilde Sandvik.
Ottar, de må sjå på dei som er dyktigare enn dykk sjølv, og tenke: kva kan vi lære? Plasser skulda der den høyrer heime: på alvorleg medial komeptansemangel i eigne rekker.

18. okt. 2011

Høgare utdanning og atter utdanning: bra eller bortkasta?

Det finst utrulig mange interessante debattar rundt høgare utdanning. Eg sit og les, og legg ut nokre interessante lenker her.

Årets THE-ranking inneholder lite nytt. Syv av de ti beste universitetene i verden er amerikanske, og NTNU er fremdeles mellom de 250 og 300 beste. Men et aspekt vekker interesse: Hvilke er de beste universitetsnasjonene når man korrigerer for BNP?

Les artikkelen.

Elin Ørjasætar meiner at utdanningsnivået i Norge er for høgt, men analysen og begrunnelsen minner mest om eit statement og kunne gjerne vore betre utdjupa. Her tar ho til orde for at utdanning er den nye bobla

«Consumers who have questioned whether it is worth spending $1,000 a square foot for a home are now asking whether it is worth spending $1,000 a week to send their kids to college. There is a growing sense among the public that higher education might be overpriced and under-delivering,» skrev Joseph Marr Cronin og Howard E. Horton i The Chronicle of higher education i 2009. (Denne artikkelen frå The Chronicle er interessant, basert på USA).

Det eg av og til lurer litt på er kvifor ein del kommentatorer som sjølv er svært godt utdanna, meiner at det er for mange som tar høgare utdanning. Enkelte verkar vere bitre over tida dei har brukt ved eit universitet, jamfør Eia-Ihle som føler seg lurt av universitetet.

Jon Hustad i Dag og Tid har skrive ei rekke gode artiklar om utdanning. Om kvaliteten på lærarutdanninga
"SSB har laga framskrivingar der dei reknar på kor mange lærarar vi treng i 2020. Mellomalternativet syner at Noreg vil mangla 16.000 lærarar, men då er premissen at 70 prosent av studentane fullfører utdaninga."

"I Finland er læraryrket høgstatus. Berre dei med toppkarakterar frå gymnaset treng å søkja. "

Det kan tyde på at investering i lærarane er ei av dei beste investeringane ein kan gjere i eit samfunn. Det er  betre å satse på lærarutdanninga enn på enda fleire universitet. Innhald må gå framfor status og tittel.



14. okt. 2011

Kvifor slapp ikkje NRK inn på slakteri? Pluss ein del informasjon om kor sjuke norske kyllingar og kalkunar er, likevel veks dei.

På bloggposten Fjørfenæring på ville vegar fekk eg nokre kommentarar eg vil trekke fram her. Bloggen vart skriven i forbindelse med at Forbrukerinspektørene på NRK laga eit kritisk program om norsk egg og kyllingproduksjon. Sjå sendinga her.


Den eine kommentaren er denne:

Måten du fremstiller denne saken på er virkelig helt latterlig. Jeg synes det er skremmende at det finnes mennesker i ditt yrke med disse holdningene. Du gir uttrykk for at bøndene ikke bryr seg om hvordan dyrene deres har det og at de ikke gjør sitt ytterste for at de skal ha et fint liv. I tillegg beskylder du bransjen for å ville holde det hemmelig hvordan maten produseres. Hvor i all verden tar du det fra? I NRKs program stilte bøndene velvillige og ærlige opp for å gi folk et mer virkelighetsnært innblikk i hvordan livet på en gård virkelig er. Dette burde de hedres for.
Jeg er selv godt kjent med hvordan både burhøns og kyllinger lever og vet at hønene ikke ville ha lagt egg og kyllingene ikke ville ha utviklet seg riktig hvis de ikke hadde det bra. Faktum er at dyrene trives fordi de har det de trenger.  


Mitt svar:


Om du såg fjørfeprogrammet på NRK såg du at journalisten ikkje fekk sleppe inn på slakteri. Kvifor slepp ikkje NRK inn? Det er mange reglar for korleis ein skal drive slakteri. Det er ikkje alle desse som blir fulgt. Vi veit eksempelvis at på eit kyllingslakteri på Jæren er ikkje utstyret tilpassa storleiken på kyllingane. Det betyr at hovudet ikkje blir kappa av slik det skal på alle. Eg har sjølv vore inne på slakteri der ein kasta sauer gjennom lufta og transporterte dei opp ned fram til avliving, blant anna. Sauer kom inn til slakteriet med avrivne bein fordi slaktebilen hadde gliper mellom golv og vegg der sauene sette seg fast. Dette er ikkje scener ein vil ha på NRK. Blant anna. Men no er ikkje alle slakteri slik, men dei finst, dessverre, i Norge.

At dyr må ha det bra for å produsere, er ei sanning med store modifikasjonar.

Vi er fullstendig klar over at kalkun veks og utviklar seg til trass for kroniske leddskader, samt at kylling veks og utvikler seg trass bukbetennelse, som er svært vanlig. Vi er også fullt klar over at høner verp under ekstreme stressnivå. Leddskadane som er påvist hos kalkun i oppdrett fører til at kalkunane sit langt meir enn kva som er normalt. Om ein injiserer desse dyra med smertelindrande preparat, vil dei gå og bevege seg langt meir. Om ein så obduserer desse fuglane, finn ein store leddskadar. Dette er godt dokumentert. Er dette dyrevelferd? Er dette ein måte ein held dyr på dersom ein er opptatt av at dyr skal ha det bra? Svaret gir seg sjølv.

Kylling går ofte med bukholebetennelse, blant anna. Dette fører til at buken blir full av væske, og det er ein smertefull tilstand. Eg har sjølv vore med å obdusere slike kyllingar. Det sprutar gul gugge og puss ut av buken. Ein kjenner ofte på kyllingen før ein opnar den at buken er væskefylt. Er dette dyrevelferd? Dette er nemlig feite kyllingar. Dei veks unekteleg, men dei er like fullt sjuke med sterkt redusert velferd.

Og kvifor er det slik at desse dyra med desse lidingane greier å vekse og produsere? Fordi vi konsekvent har avla fram dyr som er i stand til å overleve i dette miljøet og fordi desse sjuke dyra har ein konstant, og lett tilgang til mat. Ute i naturen ville dei aldri ha klart seg. Dei er framavla for eit liv på betong.

Som veterinær er det ikkje min jobb å dekke til kva som foregår i landbruket. Min jobb er å påpeike mishald og etisk betenkeleg drift. Eg er ingen talsmann for norske bønder, men ein talsmann eller kvinne, for dyrs velferd. Eg er ikkje oppkjøpt av verken Nortura eller Bondelaget. Altfor mange veterinærar er knebla av lojalitet og frykt for bøndenes reaksjonar om dei gjekk ut med sine ærlege meiningar om fjørfenæringa. Eg er ikkje i den situasjonen sjølv om eg er praktiserande veterinær og køyrer storfepraksis blant til dels svært store gardar. Eg jobbar ikkje i Norge.

Det er stor skepsis innad i veterinærmiljøet mot fjørfenæringane, ikkje enda så uttalt, men det vil kome etterkvart, på same måte som veterinærane har sagt klart og tydelig nei til pels, som klokt er.

Vidare er det slik at bønder som bygget fjøs for fjørfe forheld seg til, og bygger etter minimumskrav, noko mange ser ut til å forveksle med idealkrav. Når bøndene går inn i slike næringar som kylling, kalkun og fjørfe, er det i høg grad aktuelt å stille spørsmål ved kva for etikk dei forfekter. Det er i vårt land ingen som pålegg folk å produsere industrikylling. Dei som driv denne produksjonen, vel det sjølv på trass av at vi med vår kunnskap er fullt klar over at desse næringane er dyreplageri. Ein kan dermed, ja, stille seg spørsmålet om dei som driv med dette bryr seg om dyrevelferd.


Ein annan kommentar som ein del burde tenke over, er denne:



Viktig viten for oss alle. Selv er jeg jeger, og opplever som andre jegere, mye hets fordi jeg skyter dyr i naturen for matens, sporten og spenningens skyld. Kritikerne spiser kyllingene du beskriver, med god samvittighet. En kan nesten si at uforstanden er så stor som dette: Jeg kjøper kjøttet i butikken, så jeg er sikker på at ingen dyr har dødd... 

Det er på tide at forbrukarane forlangar etisk produsert mat.


13. okt. 2011

Forbrukerinspektørane på NRK avdekker ingenting anna enn godt kjent fagkunnskap om høner og kylling

I går sende Forbrukerinspektørene på NRK eit program om produksjon av norsk kylling og egg. Er solegg betre for deg, og har løsdriftshøns det betre enn burhøns? Svaret er nei. 
Egentlig er det ganske rart at ein skal måtte lage gravejournalistikk for å få fram godt kjent fagkunnskap. Det handler mest av alt om å avdekke merkevarer. 
Det er per idag godt kjent at lausdrift ikkje er betre for høner, ofte verre. Det er også godt kjent at kvitt kjøt frå dyr som kun et kraftfor, ikkje er bra for helsa di.

Ingenting av det som her kjem fram er nytt for den som kan litt om dette feltet, men det er skremmande nok nytt for ganske mange.
Sjå programmet her

12. okt. 2011

Fjørfenæring på ville vegar

Per Olaf Lundteigen har vore ute fleire gongar og refsar norske kyllingprodusentar for å produsere sjuk og usunn slaskekylling. Då mobilserer bønder, Bondelaget og politikarar frå Senterpartiet mot Lundteigen. Det er viktig å halde dette hemmeleg. Forbrukarane skal ikkje vere klar over korleis produksjonen foregår. 

I vår skreiv eg ein kommentar om dette i Klassekampen basert på ny forskning.
No har NRK laga ein dokumentar som viser det same, Rødt kjøtt er sunnare enn kvitt, basert på den same forskninga.
David Koht-Norbye, leiar i Fjørfelaget, skriv på lesarbrevplass i Nationen sist veke: «Når hun (Viken) skriver om «stadig aukande burbasert produksjon av kjøt (fjørfe)», avslører hun fullstendig mangel på kunnskap om norsk produksjon av kylling og kalkun.» Fjørfelaget vil forsvare den uetiske fjørfenæringa med nebb og klør.

Lesarbrevet var eit svar på min kronikk om sekterismen i Bondelaget og korleis ein forsvarer og dekker til kritikkverdige forhold i norsk landbruk. Les den her i uredigert fullversjon.

Eg kan berolige Koht-Norbye. Eg er fullstendig klar over korleis norsk fjørfe lever. I kronikken «Fråbeite til bur», Aftenposten 17.februar 2011, skriv eg dette: «Norsk landbruksproduksjon vert i stadig større grad flytta frå dyr som blir slept på beite, til dyr som lever heile livet i bur eller i oppvarma innandørs hallar, frå gras og lokale forressursar til importert kraftfor. Eg snakkar om kylling, kalkun og verpehøns.»

Når Koht-Norbye skriv «skal fortsette å ha hele sitt liv på en stor flate i et godt inneklima tilpasset fjørfeet!» er det grunn til å spørre seg kven som driv vranglære.
Lat meg sitere ein bonde frå fjørfenæringas eigne rekker. I artikkelen «Leve, for å vokse», Morgenbladet, 8.april 2011, blir det beskrive korleis kyllingar står så trangt at dei vert trampa ihjel når ein går gjennom hallen.

Vi veit at kalkun i fangenskap slit med ødelagde og degenererte hofteledd. Ein har avla fram broilerkyllingar som berre kan få lov til å ete førti prosent av det dei hadde sett til livs om dei fekk fri tilgang til mat. Dei går konstant svoltne.

I Norge køyrer ein fraktebilar med kyllingar i islagde kassar i 25 grader minus utan varme på, der høge prosentandelar dør før dei kjem til slakteriet. Om sommaren dør kyllingane i bilane medan dei ventar utanfor slaktehusa. Bilane manglar godkjende luftesystem.
«Så lenge forbrukerne bestemmer menyen selv, er viktig at norsk landbruk streber etter å levere det kundene vil ha», skriv Koht-Norbye.
Men metoden fjørfenæringa har valgt for å levere, samsvarer betre med dyreplageri enn dyrevelferd uansett kor mykje næringa forsøker å dekke til fakta. Det handlar om ei næring som i stadig større grad fråskriv seg etikk og samfunnsansvar.
Og ikkje nok med dette. Det viser seg at kjøt frå kyllingar som kun er fora på kraftfor, er skadeleg for helsa di. Det er kvitt kjøt framavla på ein naturleg diett som er bra for deg. 
Det er på tide forbrukarane forlanger ein sunn kylling produsert under etisk akseptable forhold. 

6. okt. 2011

Utan innlagt vatn, dusj og internett, duger helten best


Sidan eg så og sei aldri skriver noko om kva eg bedriv på fritida her på denne bloggen, gjer eg idag eit unntak. Budde her i dette stabburet frå 1700-talet tre månader i sommar. Utan internett, innlagt vatn og dusj. Det var glimrande. Vinden bles inn gjennom vegga og det kunne bli ganske mørkt her om kvelden, ute altså. Inne var det elektrisk strøm. Utsikta var vakker over Storsjøen og rundt stuga gjekk hestar på beite.

Her låg ein middelaldersk avrettarplass der ein brukte høgge av folk armar, føter og andre passande kroppsdelar i middelalderen og tidlegare. Kyrkja som ligg like ved vart påbegynt på 1200-talet og ein frende av Olav den Heilage ligg under golvet der. Hackås kyrkje er Sveriges eldste steinkyrkje, eller nest eldste. Like utanfor døra til stuga gjekk pilgrimsvegen til Nidaros. Dei gjekk ned ved kyrkja, 300 meter lenger bort, ned til sjøen og rodde over. På andre sida av sjøen ligg ei avlatskyrkje. Det betyr at ein ved å dra dit kunne kjøpe seg fri eit visst antal dagar frå Skjærselden.

Hundre meter frå stuga låg ein gamal prestegard som no er oppussa, og like ovanfor eit hus der prestane brukte samlast før gudstjeneste: prestestova. Der seier dei at det ruslar og går om ein sit stille. Det same gjer det i prestegarden. Det var ikkje fritt for at eg vart litt mørkredd til tider når det bles som hardast og var som mørkast, regnet tromma mot taket og det var skikkelig ruskever. Har ein god fantasi kan ein både sjå og høyre det underlegaste, iallefall når historia ligg som eit tjukt teppe over heile staden. Hackås har vore bebudd i nokre tusen år, der finst gravhaugar over alt langs sjøen og bygda ligg som den har lagt i mange hundre år. Og i sjøen sym Storsjøuhyret, eit gigantisk, eller lite monster, alt etter kven som har sett det.

Glimrande måte å bu sommarstid. Glimrande plass å bu på om ein treng fylle på fantasien eller berre bu i eit fantastisk vakkert landskap. Sødra Storsjøbygden i Jämtland er Sverige på sitt aller beste.

2. okt. 2011

Med døden på jobb


Farlege dyresjukdommar, dramatiske følger.

Signert-artikkel som stod på trykk i Klassekampen 1.oktober 2010

Eg har som veterinær havna oppi det størte miltbrannsutbrotet i Sverige etter andre verdskrig. Miltbrann, eller Anthrax, er ein zoonose, det vil sei ein sjukdom som smittar frå dyr til menneske. Det er ikkje koselig å trekke på seg verneutstyr og masker, og gå inn mellom stinkande kadaver for å leite etter ukoagulert blod og mangel på likstivheit, to av kjenneteikna ved miltbrannsdaude dyr. Aguer og tarm er hakka ut av ravnar, det renn blod. I blodet kan det finnast dødelege sporar. Eg kan sjølv bli sjuk. Det er uhyggelig.

Under ein sermoni i Roma i juni erklærte FN Rinderpest, eller kvegpest, som offisielt utrydda. Kvegpest spreidde seg med kveg som vart frakta med militæret og via handel med levande dyr. Den industrielle revolusjonen med oppfinninga av dampmaskina førte til at ein kunne sende levende kveg over store avstander med jernbane og skip. Konsekvensene var katastrofale, og fra 1857 til 1866 blei Europa nesten ribba for storfe. Gjennom heile historia har den ført med seg død og fordervelse.

Kvegpest (cattle plague) er ein dyresjukdom. Den rammar ikkje menneske. Men dør dyr, dør folk og i store delar av verda er dette framleis røynda.

Det er sjeldan ein ser utbrot som miltbrannsutbrotet i Sverige på nært hald. Å bekjempe ein slik sjukdom i felt krev ei rekke tid- og kostnadskrevande sikringstiltak, blant anna vaksinering, obduksjonar, prøvetaking og sikring av smitteramma områder. Desse tiltaka er i stor grad usynlege for allmennheita. Det same er andre omfattande tiltak som vert igangsett for å utelate blant anna mistanke om Blåtunge, Munn og klauvsjuke, eller for å hindre at desse spreier seg. Sjukdomar som knapt plagar oss i Norden, men som er omfattande problem i ei rekke fattige land.

Mange ville blitt overraska om dei visste kor store ressursar som kvar dag vert brukt for å spare samfunnet for dei enorme kostnadene utbrot medfører. Å bekjempe smittsame sjukdommar er ekstremt ressurskrevande, og i front står ofte veterinærar. Æra for kvegpestens fall tilhøyrer stordyrveterinærar som bekjempa sjukdomen ute i felt, ofte i krigsherja områder.

Årsaka til utbrotet i Sverige er ei miltbrannsgrav der miltbrannsdaude storfe blei greve ned fleire tiår tilbake. Grunna gravearbeid vart grava gjenopna, bakterien kom til overflata og beitedyr fekk den i seg via graset. Brått låg dei daude.

Bakterien kapslar seg inn og kan antagelegvis overleve i hundrevis av år i rett type jordsmon. Difor skal alle miltbrannskadaver destruerast. Å opne eit kadaver kan vere dødeleg for oss då vi kan puste inn innkapsla bakteriar.

Men ikkje land er like bortkjemt med beskyttelsesutstyr som oss. Difor ser ein miltbrann blant kastelause Dalits som flår sjølvdauda storfe for høgare kastar i India, og på denne måten påverkar tradisjonar utbreiinga av farlege zoonoser. Ein må ein ha skikkelege munnbind på seg når ein omgås miltbrannkadaver. Uhyggeleg er det likevel.
På verdsbasis dør eit ukjent antal menneske av sjukdomen. Den finst på FN si liste over neglected zoonotic diseases, altså forsømte eller oversette sjukdomar som smittar mellom dyr og menneske. Desse rammar i størst grad fattige i områder utan helsestell og diagnostisk utstyr, og vi kjenner difor ikkje til utbreiinga.

For å bekjempe sjukdommane krevs samarbeid mellom humanmedisin og veterinærar. Vi snakkar om one health, også omtalt som medisin for det 21.århundre. One health ei tilnærming som inkluderer både humanmedisinske og veterinærmedisinske aspekt, gjerne også antropologiske då endra matvanar, levesett og landbruksstruktur fører til endra smittevegar. På lista over oversette sjukdommar finn ein blant anna rabies, samt tuberkulose hos ku.

Men desse sjukdommane rammar ikkje berre fattige land. Tuberkulose er eit omfattande problem blant storfe i Storbritannia, og i 2009 kosta kampen mot sjukdomen britiske skattebetalarar 87 millionar pund. I 2009 var over ni prosent av alle storfebesetningar i Nord Irland infiserte mot 6,87 prosent i England. Sjukdomen fører til omfattande tiltak og restriksjonar på forflytting av storfe mellom gardar. Det fører til store økonomiske tap. Dessutan er sjukdomen ein zoonose. Menneske kan bli sjuke, men få blir det i Storbritannia idag då melka er pastorisert.

På verdsbasis finst det idag inga oversikt over kor mange som vert smitta av kyr med tuberkolose, eller «Mycobacterium Bovis», som bakterien heiter.
Utryddinga av kvegpest er ein milepæle. Ei lang rekke sjukdomar gjenstår å få bukt med. Dør dyr, dør folk. I følge FN er 75 prosent av patogenene (virus, bakterier, sopp) som har dukka opp siste tiåret, zoonoser.

Anne Viken
veterinær, Sverige